چرا باید هنگام ورزش عینک زد؟

صرف نظر از اینکه نمره چشم و عینک طبی داشته باشید یا نه، استفاده از عینک ورزشی می‌تواند یک ضرورت باشد. عینک‌های ورزشی برای افزایش امنیت و محافظت چشم در برابر ضربه، اشعه ماورابنفش، گرد و غبار و بهبود عملکرد بینایی ورزشکاران طراحی شده‌اند. این عینک‌ها برای ورزشکاران حرفه‌ای ضروری هستند و بسته به نوع ورزش با هم تفاوت‌هایی دارند. عینک استفاده شده در حین ورزش باید استانداردهای جهانی عینک ورزشی برای آن رشته ورزشی را داشته باشد. برای آشنایی بیشتر با این عینک‌ها، انواع آن و استانداردهای عینک ورزشی با این مقاله همراه باشید.

عینک ورزشی چیست و چه مزایایی دارد؟

عینک ورزشی یک عینک اختصاصی طراحی شده به منظور استفاده در فعالیت‌های ورزشی روزمره و ورزش حرفه‌ای است. این عینک‌ها ویژگی‌های خاصی دارند که آن‌ها را از سایر عینک‌های عادی متمایز می‌‌کند. در هنگام ورزش احتمال وقوع انواع سوانح و اتفاقات وجود دارد. اتفاقاتی مانند افتادن حین دویدن، اصابت توپ پر سرعت به چشم و برخورد آرنج هم تیمی به صورت و چشم شما ممکن است غیر قابل پیشبینی باشند. هم چنین عدم استفاده از عینک ورزشی با فیلتر UV استاندارد در حین کوهنوردی یا اسکی می‌‌تواند صدمات جدی بر قرنیه و چشم شما وارد کند. برخی از این اتفاقات ممکن است بر چشم و بینایی آثار جبران ناپذیری باقی بگذارند و حتی منجر به کم‌بینایی و از دست دادن دید شوند. به همین دلیل عینک‌های ورزشی طبق استانداردهای تعیین شده جهانی برای حفظ سلامت چشم‌ها طراحی و ارائه می‌شوند. استفاده از این عینک‌ها به منظور تحقق اهداف زیر صورت می‌گیرد:

مزایای عینک ورزشی

·       محافظت چشم از ضربه: افتادن با صورت در حین دویدن یا دوچرخه سواری، برخورد توپ در انواع ورزش‌های توپی و راکتی به چشم و … می‌‌تواند باعث وارد شدن ضربه‌های شدید به چشم گردد. یک عینک ورزشی باید بتواند از چشم در برابر این ضربه‌ها محافظت کند و در عین حال فریم و لنز آن نشکند.

·       محافظت در برابر اشعه یووی: ورزش‌های حرفه‌ای و حتی تفریحی در برابر نور آفتاب، بدون استفاده از عینک‌های جذب کننده اشعه یووی می‌‌تواند منجر به آسیب‌های کوتاه مدت و بلند مدت ناشی از آن گردد. وجود فیلتر UV در عینک‌های ورزشی یکی از جنبه‌های حفاظتی آن‌ها است.

·       راحتی در نور: استفاده از عینک ورزشی باعث کاهش خیرگی نورهای محیط و بازتاب‌های آفتاب از سطوح می‌گردد. این کار باعث راحتی دید ورزشکار می‌شود. دیگر نیازی نیست که ورزشکار با چشمان تنگ و فشرده و با ناراحتی در نور به سختی ورزش کند.

·       محافظت در برابر گرد و غبار، باد و حشرات: محیط‌های باز بسیاری از ورزش‌ها همراه با گرد و غبار، باد و احتمال برخورد حشرات به چشم است. برخورد یا وارد شدن این ذرات به چشم ورزشکار می‌تواند باعث عفونت‌های چشمی، خشکی چشم و اختلال در دید او گردد. این به ویژه در میادین مسابقات حرفه‌ای که یک خطای کوچک می‌تواند تعیین کننده نتیجه مسابقه باشد بسیار اهمیت دارد.

·       بهبود دید: افرادی که نمره چشم و عینک طبی دارند بدون عینک خود دید تاری دارند. این افراد برای ورزش نمی‌توانند از عینک‌های طبی روزمره خود استفاده کنند. زیرا این عینک‌ها برای تحرک بالا مناسب نیستند و احتمال افتادن و شکستن فریم و عدسی در آن‌ها وجود دارد. لذا باید از عینک‌های ورزشی که برای نمره چشم آن‌ها طبی شده‌اند استفاده کنند.

·       پیشگیری از خشکی چشم: فعالیت مداوم در برابر باد و شرایط محیطی بیرونی در طولانی مدت می‌تواند باعث ایجاد یا تشدید خشکی چشم شود. استفاده از عینک‌های ورزشی که تمام چشم را می‌پوشاند، باعث کنترل علائم خشکی چشم و جلوگیری از تشدید آن می‌گردد.

·       کانتراست بهتر دید: کاهش تابش خیره‌کننده و بازتاب‌های محیطی با استفاده از لنزهای عینک ورزشی باعث افزایش کانتراست، افزایش وضوح و شفافیت دید و راحتی دید ورزشکار می‌گردد.

·       بهبود عملکرد ورزشی: ترکیب تمام قابلیت‌های یک عینک ورزشی ایده‌آل منجر به بهبود عملکرد ورزشکار می‌شود. زیرا با استفاده از این عینک، ورزشکار هم دید خوب و راحتی دارد و هم از بابت امنیت چشمان خود اطمینان دارد و تمام تمرکز خود را بر فعالیت ورزشی می‌گذارد.

·       تکمیل سبک پوشش ورزشی: عینک‌های ورزشی در طیف وسیعی از شکل‌ها، طرح‌ها و رنگ‌ها موجود هستند. ورزشکاران حرفه‌ای از عینک ورزشی علاوه بر جنبه ایمنی و بهبود کیفیت دید به عنوان یک عنصر در تکمیل پوشش خود نیز استفاده می‌کنند. طرح و رنگ عینک ورزشی می‌تواند با استایل حرفه‌ای آنان هماهنگ باشد.

عینک ورزشی چه ویژگی‌هایی دارد؟

برای اینکه تمام مزایا و قابلیت‌های استفاده از عینک ورزشی محقق شود باید دارای ویژگی‌های زیر باشد:

·       فریم و عدسی سبک: عینک‌های ورزشی معمولا در اندازه‌های بزرگ برای پوشش کل چشم و اطراف آن تولید می‌شوند. به همین دلیل باید از متریال سبک وزن در ساخت فریم و لنز آن استفاده شود تا وزن عینک باعث ایجاد ناراحتی برای ورزشکار نگردد.

·       فریم و عدسی نشکن: فریم و عدسی‌های نصب شده در عینک ورزشی باید استحکام کافی در برابر ضربات احتمالی حین ورزش را داشته باشند. در غیر این صورت شکسته شدن عدسی یا فریم در اثر ضربه، می‌تواند به یک عامل خطر برای آسیب به چشم تبدیل شود. معمولا از متریال‌های مقاوم به شکست مانند پلی کربنات برای فریم و پلی کربنات و ترایوکس برای عدسی عینک استفاده می‌شود.

·       اندازه عدسی بزرگ: در عینک‌های ورزشی اندازه عدسی از عدسی‌های عینک‌های آفتابی و طبی معمولی بزرگ‌تر است. این کار برای حفظ تمام چشم و اطراف آن از آسیب احتمالی ضروری است.

·       انحنا متناسب با صورت: شکل فریم باید متناسب با انحنای صورت باشد. این عینک‌ها معمولا بیس یا انحنا بالا دارند تا قوس آن‌ها بتواند به خوبی چشم و ضمائم آن را پوشش دهد. اندازه و انحنای عینک ورزشی باید کیپ صورت باشد و از چشم‌ها از جلو و کناره‌ها محافظت کند.

·       بند پشت سر: برای اطمینان از محکم بودن فریم روی صورت، این عینک‌ها دارای هدبند یا بند پشت‌سر هستند. این کار عینک را به صورت ثابت روی صورت نگه می‌‌دارد و از افتادن یا لغزیدن آن حین فعالیت‌های پر تحرک ورزشی جلوگیری می‌‌کند.

·       لنزهای محافظ یووی: عدسی‌های عینک ورزشی باید دارای فیلتر یووی باشد. اگر ورزش مورد نظر در ارتفاعات بالاتر یا مکان‌های مواجه با درجات بالای اشعه ماورابنفش باشد (مانند کوهنوردی) حتما باید از عینک‌های با حداکثر جذب اشعه یووی استفاده کنید.

·       فیلتر پلاریزه: برای برخی ورزش‌ها مانند دوچرخه سواری، دو، قایق رانی، و … داشتن فیلتر پلاریزه در عینک ورزشی می‌‌تواند با کاهش بازتاب نور از سطح جاده باعث راحتی دید و کاهش خیرگی گردد. فیلتر پلاریزه برای ورزش‌هایی نظیر اسکی روی برف مناسب نیست.

·       قابلیت نمره‌دار کردن عینک ورزشی: عینک‌های ورزشی به شیوه‌های گوناگون می‌توانند نمره‌دار شوند. اگر اندازه و انحنا فریم اجازه تعویض مستقیم عدسی را بدهد می‌توان از عدسی‌های طبی نمره‌دار و نشکن در این عینک‌ها به جای عدسی اورجینال استفاده کرد. در سایر عینک‌های ورزشی که اندازه عدسی‌ها بزرگ و انحنای آن‌ها بالا است معمولا از لنزهای طبی معمولی نمی‌توان در فریم عینک ورزشی استفاده کرد. این عینک‌ها دارای یک کلیپ جداگانه برای نصب عدسی طبی هستند که در سطح داخلی عینک قرار می‌گیرد.

·       جنس فریم و ضد آلرژی و مقاوم به خوردگی: جنس بدنه فریم باید از متریال مقاوم به خوردگی باشد. زیرا عرق صورت ورزشکار مستقیما با بدنه فریم در ارتباط است. همچنین فریم باید از موادی ساخته باشد که قابلیت ایجاد حساسیت پوستی نداشته باشد.

·       فیت مناسب عینک روی صورت: عینک باید دارای فاصله مناسب از چشم باشد و به شقیقه‌ها فشار وارد کند. قرار گیری فریم روی صورت باید به گونه‌ای باشد که بازدم فرد در هنگام فعالیت باعث بخار گرفتن عدسی‌های نشود.

·       قابلیت تنظیم قطعات فریم: قابلیت تنظیم پد بینی و دسته‌ها به ورزشکار این امکان را می‌دهد که فریم عینک ورزشی را برای صورت خود تنظیم کند. فریم باید به گونه‌ای روی بینی و دسته‌های آن روی شقیقه و پشت گوش قرار گیرند که حداکثر راحتی برای فرد ایجاد شود.

ورزش‌های مناسب افراد عینکی

تقریبا در هیچ رشته ورزشی منعی برای افراد عینکی وجود ندارد. امروزه افراد عینکی در انواع و اقسام ورزش‌های پرتابی، راکتی، استقامتی و … حضور دارند. آنچه می‌تواند تعیین کننده محدودیت فرد شود دید اوست. دید بسیار پایین می‌‌تواند در عملکرد ورزشی تاثیر به‌سزایی داشته باشد. تقریبا در تمام رشته‌های ورزشی شما به یک دید دقیق و پایدار نیاز دارید. پس عینکی بودن باعث محدودیت در ورزش خاصی نمی‌شود. زیرا برای هر نوع ورزشی عینک‌های ورزشی تخصصی آن رشته ورزشی طراحی شده است. عینک‌های هر رشته ورزشی با در نظر گرفتن عوامل خطر در آن ورزش خاص، طراحی و ساخته می‌شوند.

پس لطفا اگر کودک شما عینکی است و به یک رشته ورزشی خاص علاقه‌مند است صرفا به دلیل عینکی بودن او را از ادامه این علاقه محروم نکنید. بلکه یک عینک ویژه و جداگانه برای ورزش او فراهم کنید. از عینک‌های ورزشی با فریم نشکن و قابلیت نمره‌دار شدن و دارای هدبند که پشت سر محکم می‌شوند، استفاده کنید. اگر به شنا علاقه دارد از عینک‌های شنا با قابلیت تعویض عدسی استفاده کنید و برای عدسی‌های طبی آن از متریال نشکن پلی کربنات یا ترایوکس بهره ببرید. با این عینک‌ها او می‌تواند با خیال راحت فوتبال یا والیبال بازی کند، شنا کند، تنیس روی میز یا تنیس خاکی بازس کند و منعی برای ورزش خود نبیند.

همچنین افراد عینکی در صورت عدم تمایل به عینک می‌توانند از انواع لنزهای تماسی نرم، سخت و اسکلرال برای کامل کردن دید خود استفاده کنند. اما دقت داشته باشید حتی در این حالت هم توصیه می‌‌کنیم که از عینک ورزشی بر روی لنزهای خود استفاده ببرید. اصلاح با لنز تماسی فقط برای افزایش دید شما است و نقشی در حفاظت چشم شما از ضربه و خطرات ورزش ندارد.

لنز ورزشی

لنز می‌تواند به دو معنی عدسی عینک و لنز تماسی به کار برده شود. در صورتی که از یک عینک ورزشی استاندارد استفاده کنید، لنز ورزشی این عینک‌ها دارای استانداردهای کافی برای محافظت از چشم شما در برابر ضربه، اشعه ماورابنفش و خطرات محیطی هستند. این عدسی‌ها با متریال‌های بسیار سبک و مقاوم به شکست ساخته شده‌اند. در صورتی که نمره عینک طبی دارید و برای داشتن دید کامل به عینک وابسته هستید، یک گزینه برای شما عینک‌های ورزشی با قابلیت طبی شدن است. این عینک‌ها دارای یک بخش حدقه کوچک‌تر در سطح داخلی عینک هستند که قابلیت جا انداختن عدسی نمره‌دار را دارد.

ویژگی‌های عدسی یک عینک ورزشی استاندارد

·       عدسی کاملا سالم و بدون خط و خش و اعوجاج باشد.

·       پوشش آنتی رفلکس عدسی از هر دو سطح داخلی و بیرونی، باعث کاهش بازتاب‌های محیطی و افزایش وضوح و راحتی دید می‌شود.

·       عدسی دارای پوشش ضدخش برای دیرتر خش برداشتن باشد.

·       متریال سبک و نشکن در ساخت عدسی به کار رفته باشد.

گزینه دیگر برای شما استفاده از لنزهای تماسی است. شما می‌‌توانید بر حسب نوع عیب انکسار و میزان نمره چشم خود از انواع لنزهای تماسی نرم، سخت و اسکلرال برای افزایش دید خود بهره ببرید. این کار باید با معاینه و مشورت نزد یک اپتومتریست فعال در زمینه لنزهای تماسی صورت بگیرد. لنز ورزشی شما برای کامل کردن دید شماست. بنابراین هنوز هم باید از عینک ورزشی برای محافظت از چشمان خود استفاده کنید.

انواع عینک ورزشی

امروزه انواع عینک‌های ورزشی برای انواع رشته‌های ورزشی طراحی و ساخته شده است. برای عینک ورزشی استانداردهای خاصی تعریف شده است. سازندگان و تولیدکنندگان عینک‌های ورزشی ملزم به رعایت این استانداردها در تولید عینک‌های ورزشی هستند. این استانداردها مربوط به فریم و عدسی عینک می‌باشند و با در نظر گرفتن عوامل خطر مربوط به هر رشته ورزشی خاص طراحی شده‌اند. به عنوان مثال شرایط محیطی و خطر آفرین در رشته اسکواش با خطرهای احتمالی در ورزش دو متفاوت است. توپ در ورزش اسکواش با شدت و قدرت بالایی احتمال برخورد با چشم را دارد. از همین رو عینک‌های این رشته ورزشی باید از مقاومت به ضربه و شکست فوق‌العاده بالایی برخوردار باشند. در خصوص رشته‌های ورزشی مانند کوهنوری و اسکی و… که زیر نور آفتاب یا در ارتفاعات هستند، علاوه بر نشکن بودن فریم و عدسی، مقاومت فریم به دما و فیلتر یووی عدسی بسیار اهمیت دارند.

شما باید اطمینان حاصل کنید که عینکی که تهیه کرده‌اید استانداردهای محافظتی عینک ورزشی را داشته باشد. یکی از مهم‌ترین استانداردهای عینک‌های ورزشی دستورالعمل استاندارد ASTM (انجمن تست و مواد آمریکا) کد F803 می‌باشد. کد F803 به استاندارد ایمنی برای عینک‌های ورزشی می‌پردازد. این استاندارد، ایمنی ورزشکاران را در برابر صدمات چشمی ناشی از اکثر ورزش‌ها و فعالیت‌های پرفشار مثل بسکتبال، فوتبال، بیس بال، ساکر، والیبال، تنیس، ورزش‌های راکتی، ورزش‌های توپی، اسکواش و … محافظت می‌کند. عینک‌هایی که دارای نشان این استاندارد باشند یعنی از تست‌های انجام شده روی عینک با موفقیت عبور کرده‌اند. به عنوان مثال یکی از تست‌های صورت گرفته روی عینک ورزشی برای اطمینان از امنیت عینک در برابر پرتاب توپ با سرعت بالا یا ضربه آرنج دست فردی دیگر است. برای انجام این آزمایش این عینک‌ها از نیروی ناشی از پرتابه‌های با سرعت ۹۰ مایل در ساعت و اندازه بین ۴۰ تا ۶۵.۱ میلی‌متر باید جان سالم به در ببرند. عینک‌هایی که تست‌های مختلف این دستورالعمل استاندارد را با موفقیت گذرانده‌اند دارای علامت ASTM F803 بر روی بدنه خود هستند.

علاوه بر استانداردهای ایمنی عینک ورزشی هر رشته ورزشی، همچنین شکل و ویژگی‌های آن‌ها نیز بسته به نوع ورزش می‌‌تواند متفاوت باشد. انواع  عینک ورزشی برای ورزش‌های زیر با هم تفاوت دارند:

·       عینک‌های ورزشی ساده برای ورزش‌های روزمره

·       عینک‌های ورزشی ایمنی برای ورزش‌های توپی مانند فوتبال و فوتسال،  بسکتبال، والیبال، هندبال و …

·       انواع  عینک کوهنوردی: عینک‌های کوهنوردی بر حسب ارتفاع و شرایط کوهنوری‌های آسان تا دشوار متفاوت هستند. آن‌ها از یک عینک آفتابی کوهنوردی ساده تا عینک‌های طوفان متغیر هستند. همچنین این عینک‌ها باید به تغییرات دمایی مقاوم باشند. ارتفاعات کوه می‌تواند بسیار سرد باشد. بسیاری از فریم‌های معمولی در اثر شدت سرما و گرمای متناوب دچار ترک خوردن و شکستگی می‌شوند.

·       عینک ورزشی اسکی و ورزش‌های زمستانی

·       عینک ورزشی دوچرخه سواری، موتور سواری، قایق رانی و …

·       عینک‌های ورزشی برای دویدن این عینک باید بسیار سبک، راحت و ثابت روی صورت باشند. آن‌‌ها دارای بند برای محکم کردن پشت سر یا دسته‌های چسبیده به شقیقه هستند. این عینک‌ها تمام چشم و اطراف آن را می‌پوشانند.

·       عینک ورزش‌های آبی: این عینک‌ها دارای لنزهای ضد بخار و فریم کاملا چسبیده به صورت هستند تا آب وارد فضای چشم‌ها نشود.

مراقب و نگهداری عینک ورزشی

·       از دستمال مخصوص عینک برای تمیز کردن فریم و عدسی استفاده کنید.

·       در صورتی که روی عدسی گرد و خاک نشسته است، ابتدا آن را فوت کنید یا با آب از روی عدسی شستشو دهید و سپس از دستمال استفاده کنید. اگر با وجود گرد و خاک، دستمال را روی عدسی بکشید، ذرات بزرگتر روی عدسی خط و خش ایجاد می‌کنند.

·       تمیز کردن فریم را فراموش نکنید. فریم با پوست و عرق شما در تماس بوده است. حتما پس از استفاده از عینک، فریم را هم با دستمال مخصوص یا شستشو با آب تمیز کنید. 

·       از مواد شوینده قوی برای شستن فریم یا عدسی استفاده نکنید.

·       پس از اتمام ورزش و تمیز کردن فریم و عدسی، عینک ورزشی خود را در جعبه یا بگ مخصوص نگهداری کنید.

·       از قرار دادن عینک ورزشی در مجاورت دمای بالا خودداری کنید.

نویسنده: اپتومتریست زهره محمدی، کارشناس ارشد اپتومتری