درمان خشکی چشم

خشکی چشم یکی از اختلالات شایع چشم در بزرگسالان و نیز کودکان است. تقریبا همه ما علائمی از خشکی چشم را به صورت کوتاه مدت یا طولانی مدت تجربه کرده‌ایم. احتمالا برای شما هم پیش آمده باشد دچار سوزش چشم، احساس وجود شن ریزه در چشم، حساسیت به نور و اشک ریزش شده باشید. ممکن است این علائم را در روزهایی که کار چشمی زیاد داشته‌اید یا در معرض هوای خشک قرار گرفته‌اید تجربه کرده باشید. تمام این علائم می‌تواند به علت خشکی چشم باشد. سندروم چشم خشک یکی از اصطلاحات رایج چشم پزشکی است. اما خشکی چشم دقیقا به چه معناست و علل و درمان خشکی چشم شامل چه مواردی می‌باشد؟ با ما همراه باشید.

۱۰ دلیل شایع خشکی چشم

اشک چشم، یک لایه نازک شفاف و آبکی است که روی قرنیه و ملتحمه را می‌پوشاند. قرنیه و ملتحمه دو جزء اصلی در بخش جلویی ساختار چشم انسان هستند. اشک دارای سه لایه می‌باشد. وجود هر سه لایه و تعادل ترکیبات آن‌ها برای ایجاد یک لایه اشک با کیفیت ضروری است.

1.    لایه بیرونی اشک، لایه چربی است. چربی آن از سلول های غدد لبه پلک ترشح می‌شود. این لایه با چرب کردن اشک باعث کاهش تبخیر آن و توزیع یکنواخت اشک روی چشم می‌گردد.

2.    لایه میانی که بیشترین ضخامت اشک را تشکیل می‌دهد لایه آبکی است. این لایه دارای آب، نمک و پروتئین می‌باشد. این آب توسط غدد اشکی اصلی و فرعی چشم تولید می‌شود. این لایه به مرطوب کردن چشم و تمیز کردن آن کمک می‌کند.

3.    لایه زیرین اشک لایه موسین یا مخاطی است. این لایه با ایجاد حالت چسبندگی خفیف، باعث نگه داشتن و پخش اشک روی چشم می‌شود.

وظایف لایه اشکی در چشم

·        ایجاد یک سطح اپتیکی صاف روی قرنیه برای شکستن نور

·        مرطوب کردن چشم و حفاظت از سطح ظریف قرنیه و ملتحمه

·        لغزنده کردن سطح چشم و کمک به روان شدن حرکات پلک روی چشم

·        مهار رشد میکروارگانیسم ها از طریق شستن چشم و آنزیم های ضد میکروبی موجود در اشک

·        تمیز نگه داشتن چشم از ذرات غبار و آلودگی با فرآیند شستشوی مداوم چشم ها

·        تامین مواد مغذی لازم برای قرنیه

کراتوکنژونکتیویت سیکا چیست

به سندروم چشم خشک کراتوکنژونکتیویت سیکا گفته می‌شود. هر عاملی که باعث ایجاد اختلال در ترکیب لایه های اشک شود می‌تواند منجر به سندروم چشم خشک گردد. عوامل ایجاد خشکی چشم می‌توانند از طریق کاهش میزان تولید اشک، افزایش میزان تبخیر اشک و توزیع نامناسب اشک روی چشم باعث ایجاد خشکی چشم ‌شوند. اغلب با افزایش سن میزان خشکی چشم نیز افزایش می‌یابد. علل اصلی خشکی چشم عبارتند از:

1.    بیماری های زمینه ای

بیماری هایی مانند سندروم شوگرن، لنفوم، لوسمی، دیابت، سندروم استیون جانسون و نیز بیماری های هورمونی مانند یائسگی می‌توانند باعث کمبود اشک چشم شوند.

2.    عوارض جانبی داروها

عوارض جانبی داروهایی مانند داروهای فشار خون، داروهای ضد افسردگی، عوارض رادیوتراپی، داروهای کنترل آکنه (مانند راکوتان) و آنتی هیستامین ها می‌تواند باعث کاهش تولید اشک و ایجاد خشکی چشم گردد.

3.    آسیب های فیزیکی به غدد تولید کننده اشک

آسیب های ناشی از تصادف، سوختگی های شیمیایی و برداشتن غده اشکی به وسیله جراحی می‌توانند از عوامل خشکی چشم باشند.

4.    کمبود ویتامین A

مواد غذایی دارای این ویتامین برای درمان خشکی چشم به شما کمک خواهند کرد.

5.    بیماری های پلک

اختلالات پلک چشم باعث تبخیر سریع اشک و توزیع نامناسب آن می‌شود. بیرون زدگی چشم ها (پروپتوز) در اثر پرکاری تیروئید، بیرون رفتگی پلک (اکتروپیون)، داخل آمدگی پلک (انتروپیون)، بازماندن پلک و بسته نشدن کامل آن (لگ افتالموس) در اثر سکته یا تصادف، تعدادی از این عوامل هستند.

6.    بیماری های چشم

بیماری های چشمی مانند ناخنک و کراتیت هرپس سیمپلکس می‌توانند باعث ایجاد یا تشدید خشکی چشم گردند.

7.    بیماری های لبه پلک

این بیماری ها با انسداد منافذ تولید کننده چربی باعث کاهش لایه چربی اشک و افزایش سرعت تبخیر آن می‌شوند. بلفاریت (عفونت لبه پلک) و انسداد غدد میبومین پلک از جمله این موارد هستند.

8.    خیرگی و کاهش پلک زدن

سبک زندگی مدرن با افزایش کار چشمی با صفحات دیجیتال، یکی از علل خشکی چشم است. خیره ماندن چشم ها و کاهش پلک زدن باعث افزایش سرعت تبخیر اشک می‌شود.

9.    لنزهای تماسی

استفاده از لنزهای تماسی می‌تواند علائم خشکی چشم را تشدید کند.

10.           عوامل محیطی

آب و هوای خشک و آلوده، ارتفاعات، شرایط محل کار مانند گرد و غبار و آلودگی هم می‌توانند باعث خشکی چشم بشوند.

علائم خشکی چشم

علائم اصلی و مهم خشکی چشم عبارتند از:

·        اشک ریزش

·        احساس خراشیدن یا احساس وجود شن ریزه (جسم خارجی) در چشم

·        خارش

·        ترشحات چشمی

·        سوزش چشم

·        حساسیت به نور

·        قرمزی چشم

·        درد چشم

·        اشکال در حرکت پلک ها (پلک زدن بیش از حد)

تشخیص قطعی خشکی چشم صرفا بر اساس معاینه چشم و تست های ارزیابی اشک چشم انجام می‌گیرد.

۱۰ درمان خشکی چشم

درمان خشکی چشم بسته به شدت آن می‌تواند متفاوت باشد. لازم است بدانید که خشکی چشم یک بیماری مزمن است و درمان به معنی برطرف شدن کامل آن نیست.

1)   اشک مصنوعی

استفاده از قطره های اشک مصنوعی اصلی ترین قدم درمان است. انواع قطره های اشک مصنوعی در بازار موجود هستند. انواعی از این قطره ها دارای مواد نگهدارنده و برخی بدون مواد نگدارنده هستند. در بیمارانی که نیاز به استفاده مکرر از اشک مصنوعی دارند، بهتر است از قطره های فاقد مواد نگهدارنده استفاده کنند. پمادهای لوبریکنت نیز برای لغزنده کردن طولانی سطح چشم مفید است. از این پماد ها هنگام خواب استفاده کنید. پماد ویتامین A برای نرم کردن سطح چشم می‌تواند مفید باشد.

2)   پلک زدن

از خیره نگه داشتن چشم های خود اجتناب کنید. سعی کنید به خود یادآوری کنید که پلک بزنید. به ویژه هنگام کار با صفحات دیجیتال یا رانندگی طولانی مدت، عمدا پلک بزنید تا سطح چشم خود را مرطوب نگه دارید. هنگام کار با صفحات دیجیتال از ورزش ۲۰/۲۰/۲۰ استفاده کنید (به ازای هر ۲۰ دقیقه کار با صفحات دیجیتال، ۲۰ ثانیه به شیئی در فاصله ۶ متری نگاه کنید).

3)   کمپرس گرم

از دستمال یا حوله تمیز که در آب گرم قرار گرفته و آب کشی شده است به عنوان کمپرس گرم بر روی چشمان خود استفاده کنید.

4)   رعایت بهداشت چشم و شستشو مرتب چشم ها

با استفاده از شامپو چشم چشمان خود را هر شب قبل از خواب بشویید. به هیچ عنوان با آرایش چشم نخوابید. شستشو پلک ها به باز شدن منافذ لبه پلک کمک می کند. همچنین از ایجاد عفونت های ثانویه جلوگیری می‌کند.

5)   مصرف آب کافی در طول روز

تامین آب کافی بدن به تامین بخش آبکی اشک نیز کمک می‌کند.

6)   پرهیز از باد

در معرض مستقیم باد کولر، هیتر، بخاری ماشین یا سشوار قرار نگیرید. همچنین استفاده طولانی مدت از ماسک نیز می‌تواند باعث تبخیر بیشتر اشک و تشدید خشکی چشم گردد.

7)   مصرف مواد غذایی و مکمل های حاوی امگا ۳

این مواد به تامین چربی مورد نیاز و ایجاد بافت با کیفیت اشک کمک می‌کند.

8)   لنز

در صورت استفاده از لنزهای تماسی برای کاهش علائم خشکی چشم، از قطره های اشک مصنوعی مونودوز (یک بار مصرف) همراه با لنز استفاده کنید.

9)   تغییر شرایط محیط زندگی

از مرطوب کننده های هوا و بخور برای مرطوب کردن هوای محل کار یا زندگی خود استفاده کنید. در موارد شدید خشکی چشم شاید نیاز به تغییر محل کار یا زندگی باشد.

10)          استفاده از عینک

عینک های ویژه مشابه عینک غواصان با ایجاد یک اتاق مرطوب در اطراف چشم از تبخیر اشک جلوگیری می‌کند. هر عینکی با توجه به اینکه یک مانع بین چشم و هوای اطراف ایجاد می‌کند می‌تواند مانند یک محافظ برای چشم عمل کند. استفاده از عینک آفتابی در محیط بیرون نیز به همین دلیل است. اما عینک بلوکنترل و عینک بلوکات به طور مستقیم تاثیری بر کاهش علائم خشکی چشم ندارند. با فیلتر کردن نور آبی صفحات دیجیتال تاثیری در خشکی چشم ایجاد نمی‌شود. زیرا کاهش تولید اشک یا افزایش تبخیر آن مستقیما به علت نور آبی نیست. کار با صفحات دیجیتال به علت افزایش خیره شدن  و کاهش پلک زدن باعث خشکی چشم می‌شود.

درمان موارد شدید خشکی چشم

１-استفاده از لنزهای تماسی خاص

به عنوان مثال می‌توان از لنزهای مینی اسکلرال و اسکلرال نام برد. در داخل این لنزها اشک مصنوعی بدون مواد نگهدارنده ریخته شده و روی چشم قرار می‌گیرد. این لنزها با ایجاد یک سطح دارای اشک مصنوعی روی قرنیه، در کاهش علائم خشکی چشم و بهبود آن بسیار تاثیر گذار هستند.

２-درمان جراحی

برای خشکی چشم پیشرفته از جراحی بستن مجرای اشکی در چشم استفاده می‌شود. این جراحی با استفاده از قرار دادن توپی های موقتی (کلاژن) یا طولانی مدت (سیلیکون) در مجرای اشکی چشم انجام می‌گیرد. بستن دائمی مجرای خروج اشک با درمان حرارتی یا لیزر قابل انجام است. این جراحی ها برای جلوگیری از خروج اشک از چشم و نگهداری آن به مدت بیشتری در چشم انجام می‌شود. همچنین عمل جراحی دوختن پلک ها در موارد خشکی چشم شدید انجام می‌گیرد. این عمل به ویژه در برخی نوزادان که خطر خشکی قرنیه و زخم آن وجود دارد استفاده می‌شود.

بهترین قطره برای خشکی چشم

قطره های بسیاری در بازار دارویی برای کاهش علائم خشکی چشم وجود دارد. قطره های اشک مصنوعی دارای مواد مشابه ترکیب اشک هستند. تیرلوز، های، پلی وینیل الکل، آرتلاک، آرتیپیک و سینالون تعدادی از این قطره ها هستند. قطره های مونو دوز یا اصطلاحا یک بار مصرف بدون مواد نگهدارنده هستند و صرفا دارای مواد مرطوب کننده چشم هستند. این قطره ها جزو بهترین قطره ها می‌باشند. دقت کنید که یک بار مصرف به معنی استفاده یک بار از آن‌ها نیست. بلکه در طول یک روز و برای ۳ تا ۴ بار قابل استفاده هستند. پمادهای چشمی را شبانه و قبل خواب استفاده کنید. بیماران دارای چشم خشک به هر علت که باشد مستعد عفونت های چشمی همزمان هستند. لذا رعایت بهداشت چشم و استفاده از آنتی بیوتیک های موضعی می‌تواند بسیار تاثیر گذار باشد.

آیا خشکی چشم خطرناک است؟

پاسخ این پرسش، به شدت خشکی چشم بستگی دارد. در ابتدای سیر کراتوکنژونکتیویت سیکا، دید کمی مختل است و فقط باعث ایجاد علائم آزاردهنده می‌شود. با بدتر شدن بیماری، ناراحتی آن ناتوان کننده می‌شود و می‌تواند منجر به تغییر کیفیت زندگی ‌شود. وقتی کتاب خواندن، کار با موبایل و رانندگی برای شما همراه با درد و سوزش چشم باشد، نمی‌توانید از این فعالیت ها لذت کافی را ببرید. خشکی چشم به طور مستقیم باعث نابینایی نمی‌شود اما می‌تواند از طریق ایجاد عوارض بر روی چشم، به طور غیر مستقیم منجر به اختلال در بینایی گردد. در موارد شدید خشکی چشم سطح قرنیه دچار زخم و خشکی شده و دید تار می‌شود. در موارد پیشرفته، زخم شدن قرنیه، نازک شدن قرنیه و حتی سوراخ شدن قرنیه ممکن است رخ دهد. درمان زودرس باعث پیشگیری از این عوارض می‌شود. با در نظر گرفتن علائم ضعیف شدن چشم و رصد کردن شدت علائم خشکی چشم خود از وخیم تر شدن آن جلوگیری کنید.

رژیم غذایی برای بهبود خشکی چشم

یک رژیم غذایی مورد نیاز برای فرد مبتلا به خشکی چشم باید حاوی این موارد باشد:

·        آب کافی و هیدراته کردن بدن

همانطور که بارها اشاره کردیم بخش اعظم اشک از لایه آبکی تشکیل شده است. کم آبی بدن به هر دلیلی می‌تواند باعث شدت گرفتن خشکی چشم بشود. آب مورد نیاز بدن را روزانه از طریق نوشیدن آب و مصرف سبزیجات و میوه ها تامین کنید.

·        مصرف چربی های طبیعی و مورد نیاز چشم مانند امگا ۳

این چربی که یکی از مواد مفید و ضروری در بخش های مختلف بافت چشم است در روغن ماهی، دانه های چرب مثل کتان و کنجد و … یافت می‌شود.

·        مصرف سبزیجات و میوه های دارای ویتامین A

بتاکاروتن ها که پیش نیاز ساخت ویتامین  A هستند در مواد خوراکی نارنجی رنگ مثل هویج، کدو تنبل، خرمالو و … یافت می‌شوند.

·        مکمل های تقویت چشم

مکمل های تقویت چشم دارای تمام مواد مغذی مورد نیاز چشم هستند. در صورتی که شدت خشکی چشم شما توسط متخصص تعیین شد، برای کنترل علائم آن ممکن است این مکمل ها را نیز تجویز کند.

سخن پایانی درباره درمان خشکی چشم

با توجه به تغییر چشم گیر سبک زندگی، خشکی چشم به یکی از بیماری های رایج چشمی تبدیل شده است. پیشگیری از شدت گرفتن آن قطعا بهترین اقدام ممکن است. با تغییراتی جزئی در سبک زندگی و بهداشت بینایی خود از وخیم تر شدن خشکی چشمان خود جلوگیری کنید.

نویسنده: اپتومتریست زهره محمدی، کارشناس ارشد اپتومتری