استانداردهای کیفی در عینک

عینک (طبی و آفتابی) یک کالای طبی است. به همین دلیل، تولید و توزیع عینک تابع قوانین استاندارد بین‌المللی است. برای تولید و کنترل کیفیت اجزای عینک مانند فریم، عدسی، قطعات متصل‌کننده و … استانداردهای کیفی ویژه وجود دارد. تمام انواع عینک شامل عینک طبی، عینک آفتابی، عینک کودکان، عینک ورزشی، عینک ایمنی و محافظ باید دارای استاندارد کیفی فریم و عدسی مربوط به کاربری خود باشند. استاندارد عینک تضمین کننده سلامت چشم و بینایی، کیفیت دید و راحتی مصرف‌کننده است. هر گونه عیب در فرآیند تولید و تامین عینک می‌تواند مستقیما بر سلامت بینایی جامعه اثر بگذارد.

ویژگی‌های یک عینک استاندارد را با این مقاله بیناطب پیگیری کنید تا با برخی از این استانداردهای کیفی آشنا شوید. شاید در خرید بعدی عینک آفتابی یا ورزشی، توجه به این نکات برای شما کمک‌کننده باشد.

استانداردهای بین‌المللی ساخت فریم عینک

فریم عینک ساختار نگهدارنده عدسی‌ها در مقابل چشمان شما است. این ساختار باید از نظر استحکام، ایمنی، ارگونومی و سازگاری با پوست استاندارد باشد. آیا به این موضوع فکر کرده‌اید ویژگی‌هایی که یک فریم عینک را تعریف می‌کند و باعث تفاوت یک فریم با فریمی دیگر می‌شود چه هستند؟

ویژگی‌های کیفی فریم عینک:

·         وزن: آیا فریم جزء دسته فریم‌های سبک است یا وزن آن قابل توجه است؟

·         دوام مکانیکی و مقاومت در برابر ضربه: چه ضربه‌ای توان شکستن فریم را دارد؟

·         انعطاف‌پذیری: آیا فریم منعطف است؟ می‌توان آن را خم کرد؟ یا جزء فریم‌های غیر منعطف است؟

·         مقاومت حرارتی: فریم در چه دمایی (بالا یا پایین) شکل خود را از دست می‌دهد یا می‌شکند؟

·         مقاومت شیمیایی: فریم چقدر نسبت به مواد شیمیایی آسیب‌پذیر است؟

·         آلرژنیک بودن: آیا فریم قابلیت ایجاد حساسیت پوستی دارد یا هیپوآلرژنیک (ضد حساسیت) است؟

·         طول عمر فریم: با مراقبت صحیح چقدر دوام خواهد داشت؟

·         قابلیت تنظیم مجدد فریم: آیا در صورت دفرمه شدن فریم می‌توان آن را مجدد تنظیم کرد و به حالت اول برگرداند؟

·         حساسیت به UV: آیا رنگ فریم در مقابل اشعه UV آفتاب از بین می‌رود؟

·         زیبایی و تنوع رنگ: آیا این فریم قابلیت تولید در تنوع رنگ و طرح‌های مختلف را دارد؟

·         هزینه ساخت و تولید: هزینه تولید و تامین، تعیین‌کننده قیمت نهایی فریم است.

·         دوست‌دار محیط زیست:‌ آیا این فریم سازگاری محیط زیستی دارد؟ آیا قابل بازیافت است؟

شاید برای شما جالب باشد که تمام این پارامترها قابل اندازه‌گیری بوده و در فرآیند تولید عینک قابل انتخاب هستند. زیرا تمام این ویژگی‌های فریم عینک از ۴ عامل اصلی سرچشمه می‌گیرند:

متریال فریم

نوع ماده مورد استفاده در ساخت فریم تعیین‌کننده وزن، انعطاف‌پذیری، استحکام، مقاومت به ضربه، مقاومت به UV، قابلیت تنظیم مجدد و سایر ویژگی‌های فریم نهایی است. با آگاهی از متریال غالب فریم متوجه می‌شویم که چه انتظاری از فریم می‌توان داشت.

دو دسته کلی متریال فریم شامل فلزی و پلاستیکی می‌باشند:

فریم فلزی:

نیکل و آلیاژهای بر پایه نیکل، آلومینیوم، استیل ضد زنگ، تیتانیوم، برونز، مگنزیوم، روکش طلا، سایر آلیاژها: کبالت، پالادیوم، بریلیوم و …

فریم پلاستیکی:

سلولز استات، پروپیونات؛ اپتیل، نایلون و متریال‌های بر پایه نایلون، فیبر کربن، پلی کربنات، کائوچو، ترکیب متریال‌های پلاستیکی

پوشش یا کوتینگ فریم

ماده خام فریم اگر بدون پوشش محافظتی باشد دچار شکنندگی، خوردگی، پوسته پوسته شدن و از بین رفتن رنگ می‌شود. همچنین فریم‌ عینک استاندارد نباید حاوی فلزات حساسیت‌زا مانند نیکل آزاد باشد. بخش‌هایی از فریم که با پوست صورت تماس مستقیم دارند باید از نظر آلرژی‌زایی و سمی بودن کنترل شده باشند. پوشش فریم آن را در برابر UV مقاوم کرده و اجازه نمی‌دهد متریال زیری در معرض پوست قرار گیرد.

بیش از ده‌ها نوع پوشش یا کوتینگ فریم وجود دارد که انتخاب آن‌ها به موارد زیر بستگی دارد:

·         هدف از پوشش: محافظتی (ضد UV، ضد آلرژی، ضد خش)، زیبایی( پوشش رنگ، براق‌کننده)

·         شیوه پوشش: بسته به نوع کوتینگ، پوشش‌ها به روش‌های مختلف لایه‌نشانی می‌شوند (آبکاری،PVD و …)

·         استفاده از ترکیب چندین پوشش در فریم‌های با کیفت بالا

طراحی یا دیزاین فریم: طراحی فریم ترکیبی از مهندسی، ارگونومی، عملکرد، زیبایی‌شناسی و توانایی ساخت صنعتی است. طراحی فریم تعیین کننده موارد زیر در عینک است:

·         راحتی فریم و فیتینگ دقیق: نحوه قرارگیری اجزا فریم روی صورت

·         محل، زاویه و نحوه اتصال دسته و بدنه

·         میدان دید

·         نحوه توزیع فشار وزن فریم

·         قرار گیری عدسی‌های در موقعیت اپتیکی صحیح

·         انتخاب متریال

·         تعیین شیوه ساخت و پرداخت

·         ملاحظات زیبایی شناختی: رنگ، طرح، ترندها

فرآیند تولید فریم

فرآیند تولید فریم به نوع متریال و طراحی فریم بستگی دارد. خط تولید فریم‌های فلزی و پلاستیکی و حتی انواع فریم‌های پلاستیکی با هم متفاوت است. روش‌های ساخت دستی، تزریقی، اتومات، CNC و پرینت ۳ بعدی در کنار نوع و نحوه پولیش، رنگ کاری، مونتاژ و … کیفیت فریم نهایی را تعیین می‌کند.

کیفیت عدسی‌ها و استانداردهای اپتیکی

کیفیت یک عدسی عینک طبی یا آفتابی چگونه سنجیده می‌شود؟ این همه تفاوت در کیفیت و قیمت عدسی‌های عینک ناشی از چیست؟ آیا به این موضوع فکر کرده‌اید ویژگی‌هایی که یک عدسی عینک را تعریف می‌کند و باعث تفاوت یک عدسی با عدسی دیگر می‌شود چه هستند؟

ویژگی‌های کیفی عدسی عینک

·         ایندکس یا ضریب شکست عدسی: تعیین‌کننده ظرافت عدسی، وزن و ضخامت نهایی

·         عدد آبه یا Abbe Value: تعیین‌کننده شفافیت عدسی و میزان پراکندگی رنگی

·         مقاومت حرارتی: در چه دمایی عدسی شکل و عملکرد خود را از دست می‌دهد؟

·         مقاومت به ضربه: آیا عدسی نشکن یا دیر شکن است؟

·         طول عمر: در صورت مراقبت صحیح کیفیت عدسی چه مدت دوام می‌آورد؟

·         قابلیت رنگ‌پذیری: آیا این عدسی را می‌توان رنگ کرد؟

·         محافظت UV: آیا این عدسی از چشم در برابر اشعه ماورابنفش محافظت می‌‌کند؟

·         چگالی: نسبت وزن به حجم عدسی چقدر است؟ وزن عدسی چند درصد از عینک نهایی را تشکیل می‌دهد؟

·         ضخامت و ظرافت: در نمرات بالا کدام عدسی ضخامت لبه کمتری دارد؟

·         تولید و تراش آسان: فرآیند تراش و نصب عدسی چقدر زمان‌بر است و به چه تجهیزاتی نیاز دارد؟

·         پوشش‌پذیری آسان: در صورت آسیب به پوشش آیا عدسی قابلیت پوشش‌گذاری مجدد را دارد؟

شاید برای شما جالب باشد که بدانید هیچ ویژگی و پارامتری در عدسی وجود ندارد که قابل اندازه‌گیری نباشد. تمام این ویژگی قابل اندازه‌گیری بوده و در فرآیند تولید عدسی قابل انتخاب هستند. تمام این ویژگی‌های عدسی عینک از ۴ عامل اصلی سرچشمه می‌گیرند:

متریال عدسی

متریال عدسی تعیین‌کننده انتظارات نهایی از عملکرد آن است. متریال‌های فعلی عدسی عینک عبارتند از:

شیشه (مصرف بسیار کم)، پلاستیک CR39، پلی کربنات، ترایوکس، متریال با ایندکس‌های بالا مانند MR8, MR10 و …

پوشش یا کوتینگ عدسی

عدسی خام بدون پوشش عملا قابل استفاده نیست. فرآیند پوشش گذاری در عدسی‌ها یک فرآیند پیچیده و زمان‌بر است. بیش از ده‌ها نوع پوشش یا کوتینگ عدسی وجود دارد که بر روی عدسی لایه‌نشانی می‌شوند. انتخاب پوشش به موارد زیر بستگی دارد:

·       هدف پوشش: محافظتی(پوشش ضد خش، محافظ UV و …) و عملکردی(آنتی رفلکس، آنتی گلر، بلوکنترل و …)

·         روش پوشش گذاری: بسته به نوع پوشش، روش‌های غرق آبی (Dip Coating) و رسوب در اتاق خلا

·        تعداد لایه‌های پوشش: تعداد لایه‌های پوشش آنتی رفلکس در کیفیت نهایی تاثیر گذار است.

·         رعایت استاندارد کیفی در طول زمان و مراحل لایه‌نشانی: کیفیت بالای پوشش یک عدسی حاصل دانش و تجربه تولید کننده است. پوشش باید یکنواخت روی سطح عدسی پخش شده باشد و دوام و ماندگاری بالایی داشته باشد.

دیزاین یا طراحی عدسی

طراحی عدسی مدیون فناوری فری فرم است. انتخاب طراحی مناسب با نسخه و سبک زندگی فرد تعیین کننده وضوح دید و راحتی فرد با عینک است. طراحی عدسی به منظور کاهش ابیراهی‌های عدسی و کاهش ضخامت و بهبود ظاهر عدسی صورت می‌گیرد. طراحی‌های بهینه شده حداکثر وضوح دید و راحتی با عینک را فراهم می‌کنند. عدسی‌های شخصی ساز نسل جدید عدسی هستند که با هرچه شخصی‌سازتر کردن طراحی عدسی، بهینه‌ترین حالت ممکن را برای بینایی فرد تامین می‌کنند.

برخی از طراحی‌های به روز عدسی‌های سفارشی عبارتند از:

طراحی عدسی آسفریک در یک یا دو سطح عدسی ، انواع طراحی عدسی تدریجی یا پروگرسیو، طراحی‌های لایف استایل یا سبک زندگی: عدسی‌های دیجیتال، ضد خستگی، اداری، کنترل میوپی، رانندگی و …

خط تولید عدسی

شرایطی که عدسی در آن تولید می‌شود در کیفیت نهایی آن تاثیر گذار است. مواردی نظیر:

ماشین آلات خط تولید، نرم افزارهای طراحی ، پرسنل ماهر و حفظ کیفیت پایدار شرایط محیطی تولید (دما، رطوبت و …)

استانداردهای محافظت از چشم

یک عینک استاندارد باید دارای استاندارد محافظت از چشم باشد.

·         محافظت در برابر UV

عینک استاندارد طبی و آفتابی باید طول موج‌های پرخطر و قابل نفوذ UV به چشم را فیلتر کند. ورود بدون محافظ اشعه ماورابنفش و جذب آن در بافت‌های چشم در طولانی‌مدت می‌تواند منجر به آب مروارید و آسیب‌های شبکیه گردد.

·         مقاومت در برابر ضربه

در عینک‌های ایمنی، محافظ و ورزشی باید فریم و عدسی مقاومت مکانیکی کافی برای محافظت از چشم در برابر ضربه را داشته باشد.

·         مقاومت حرارتی

عینک‌های محافظتی که برای مشاغل در دمای بالا استفاده می‌شوند باید مقاومت حرارتی بالاتری داشته باشند.

کنترل کیفیت و آزمون‌های عملکردی عینک

کنترل کیفیت، تضمین‌کننده عملکرد نهایی عینک است و شامل مجموعه‌ای از آزمون‌های دقیق می‌باشد. یک عینک استاندارد باید از آزمون‌های عملکردی عینک در فریم و عدسی با موفقیت عبور کند. استاندارد عینک ابتدا در بخش‌های مختلف کنترل کیفی در خط تولید بررسی می‌شود تا انبوهی از عینک‌های غیراستاندارد تولید نشوند. سپس نمونه‌هایی از عینک تولید شده برای پشت سر گذاشتن تست‌های آزمایشی به لابراتوارهای تست عینک فرستاده می‌شوند.

1.       کنترل کیفی کارخانه: در یک کارخانه صنعتی کیفیت محور، کنترل کیفی از بدو ورود متریال، کنترل در هر ایستگاه و تا پایان بسته‌بندی فریم عینک وجود دارد.

2.       آزمایش عینک در آزمایشگاه: در آزمایشگاه‌های اختصاصی تست عینک انواع آزمایش‌های مطابق با دستورالعمل‌های استاندارد بر روی فریم و عدسی انجام می‌گیرد.

چه عینک‌هایی در این آزمایشگاه‌ها تست می‌شوند؟ عینک آفتابی (فریم و عدسی)، فریم اپتیکی یا طبی، عینک مطالعه، عدسی‌های طبی، عینک ایمنی و محافظ، عینک کودکان، عینک شنا، عینک اسکی، آنالیز متریال عینک

استانداردهای ارگونومی و راحتی مصرف‌کننده

عینک استاندارد باید علاوه بر دقت اپتیکی، راحتی طولانی‌مدت برای مصرف‌کننده فراهم کند. ارگونومی مناسب باعث می‌شود عدسی‌ها همواره در راستای صحیح محور بینایی قرار بگیرند و کیفیت دید حفظ شود.

·         وزن فریم و عدسی باید متناسب با صورت باشد و توزیع وزن به خوبی روی بینی و پشت گوش پخش شود.

·         پل عینک نباید فشار موضعی روی بینی ایجاد کند.

·         دسته‌ها نباید باعث درد یا فشار پشت گوش شوند.

·         عینک باید در موقعیت صحیح ثابت بماند.

جمع بندی

با توجه به اینکه عینک یک کالای طبی است، توجه و تاکید بر استاندارد‌های خاص عینک ضروری است. استانداردهای کیفی در فریم و عدسی عینک تضمین‌کننده سلامت بینایی، وضوح دید و راحتی با عینک است.

کنترل استاندارد عینک از شروع ساخت آن در کارخانه آغاز شده و تا قرار دادن عینک در ویترین فروشگاه و تحویل به مصرف‌کننده عینک ادامه دارد. تهیه عینک استاندارد مسئولیت یک تامین‌کننده داخلی فریم و عدسی، اپتومتریست، عینکساز و تمام فعالان حوزه اپتیک است. این نه یک تمایز، بلکه یک مسئولیت تخصصی در قبال سلامت بینایی جامعه محسوب می‌شود.

نویسنده: اپتومتریست زهره محمدی، کارشناس ارشد اپتومتری