عفونت های چشمی

عفونت های چشمی جزو شایع ترین بیماری های چشم هستند که اغلب افراد حداقل برای یک بار در زندگی آن را تجربه کرده‌اند. این عفونت ها که اکثرا در لایه ملتحمه چشمی رخ می‌دهند، به دلیل ورود یک میکروب شامل باکتری، ویروس یا قارچ ها به چشم رخ می‌دهند. شاید صبح که از خواب بیدار شده‌اید، با چرک فراوان یک یا هر دو چشم خود مواجه شده باشید، طوری که چشم شما به علت ورم و چرک فراوان، کاملا بسته شده باشد. این علائم آزاردهنده ممکن است شما را نگران کرده باشد. در ادامه این مقاله به معرفی و راه های درمان عفونت های چشمی می‌پردازیم.

درمان سریع عفونت چشم

در صورتی که دچار عفونت چشم شده‌اید و صبح که از خواب بیدار شدید با صحنه چرک فراوان و چسبناک در چشم های خود مواجه شده‌اید، سریع ترین راه برای درمان عفونت چشم، شستشو مرتب چشم با آب گرم و شامپوهای شوینده چشم یا شامپو بچه رقیق شده می‌باشد. چندین بار در روز این شستشو را انجام دهید و مواد عفونی و چرک موجود در چشم را خارج کرده و شستشو دهید.

اما اجازه بدهید قبل از صحبت بیشتر درباره درمان عفونت چشم، از انواع آن سخن بگوییم، زیرا درمان عفونت چشم بسته به نوع عامل ایجاد کننده آن متفاوت است.

عفونت چشم، یک التهاب و واکنش چشم است که در لایه های مختلف چشم و بر اثر عوامل عفونی مختلف می‌تواند ایجاد شود. به صورت طبیعی، چشم دارای مکانیزم هایی برای مقابله با ورود میکروب ها است. قسمت آبکی اشک چشم باعث رقیق شدن مواد عفونی می‌شود و پلک زدن دائما اشک را همراه با مواد موجود در آن به مجرای اشکی هدایت می‌کند. اشک و ذرات عفونی موجود در آن از طریق مجرای اشکی از چشم خارج شده و وارد مجرای بینی می‌شوند. همچنین اشک چشم دارای مواد ضد میکروبی شامل لیزوزیم و آنتی بادی هاست. بسیاری از عفونت های بالقوه با مکانیزم های ابتدایی چشم، ضدعفونی می‌شوند و به مرحله علائم چشمی نمی‌رسند. اما بسیاری دیگر از آن‌ها وارد ملتحمه، قرنیه و حتی داخل چشم شده و باعث ایجاد انواع عفونت های چشمی می‌شوند.

عفونت های ملتحمه (کنژونکتیویت)

التهاب یا ورم ملتحمه با نام علمی کنژونکتیویت، شایع ترین بیماری چشم در سراسر جهان است. شدت آن می‌تواند از یک پر خونی و قرمزی خفیف چشم ها همراه با اشکریزش، تا کنژونکتیویت شدید همراه با ترشحات چرکی فراوان، متغیر باشد. ملتحمه یک غشای مخاطی نازک و شفاف است که روی سفیدی چشم و سطح داخلی پلک ها را می‌پوشاند. به علت اینکه رویی ترین لایه چشم است، همواره در معرض بسیاری از میکرو ارگانیسم ها و سایر عوامل محیطی تنش زا قرار می‌گیرد. این عوامل خارجی باعث ایجاد واکنش ها و علائمی در ملتحمه می‌شوند.

انواع کنژونکتیویت بر حسب عامل ایجاد کننده آن عبارت است از:

کنژونکتیویت آلرژیک

در حساسیت چشم، التهاب ملتحمه به علت مواد خارجی حساسیت زا که آلرژن نامیده می‌شوند، ایجاد می‌شود. آلرژن ها موادی مانند گرده گل ها، علف ها، دود، گرد و خاک و … هستند که در اثر تماس با ملتحمه چشم باعث ایجاد واکنش آلرژیک می‌شوند. در سایر انواع کنژونکتیویت که در آن‌ها میکروب ها و مواد عفونی به چشم برخورد کرده باشند، عفونت چشم ایجاد می‌شود. این عفونت ها بر حسب عامل میکروبی ایجاد کننده آن به چند دسته تقسیم می‌شوند:

عفونت های باکتریایی ملتحمه (کنژونکتیویت باکتریال)

در این عفونت های چشمی، یک یا چند نوع باکتری وارد چشم شده و باعث ایجاد عفونت شده است. عفونت باکتریایی ملتحمه چشم به دو شکل حاد و مزمن بروز می‌کند. شکل حاد آن معمولا بیش از دو هفته طول نمی‌کشد و ممکن است با رعایت بهداشت چشم و شستشو مرتب آن خود به خود بهبود یابد. استفاده از قطره های آنتی بیوتیک باعث درمان آن در عرض چند روز می‌شود. قرمزی چشم ها همراه با ترشحات چرکی و چسبندگی پلک ها هنگام بیدار شدن و گاهی ورم پلک ها از نشانه های کنژونکتیویت باکتریال است.

عفونت های باکتریال مزمن معمولا در کسانی رخ می‌دهد که انسداد مجرای اشکی داشته باشند. درمان آن خود به خود نیست و نیاز به اقدامات درمانی دارویی و حتی رفع انسداد مجرای اشکی دارد. اشک طبیعی چشم با دارا بودن مواد ضد میکروبی، یکی از اولین سد های محافظت چشم در برابر میکروب هاست. انسداد مجرای اشکی باعث می‌شود اشکی که استفاده شده است از چشم خارج نشود و این مانع از جریان طبیعی تولید و خروج اشک می‌شود. به این ترتیب فرصت رشد باکتری ها فراهم می‌شود. این کنژونکتیویت در نوزادان نیز شایع است. نوزادان تازه متولد شده ممکن است تا ماه ها یا حتی یک سال به خاطر باز نشدن کامل مجرای اشکی، از اشکریزش و عفونت های گاه به گاه ملتحمه چشم در رنج باشند. درمان ابتدایی و خانگی برای این عفونت های نوزادان ماساژ دادن سر مجرای اشکی در چشم است. عفونت و چرک داخل و دور چشمان نوزاد را با دستمال تمیز و مرطوب پاک کنید. از کمپرس گرم هم برای ماساژ دادن مجرای اشکی می‌توانید استفاده کنید. در صورت ترشحات چرکی طولانی و عدم بهبود با روش های خانگی با مشورت پزشک می‌توانید از پماد یا قطره آنتی بیوتیک متناسب با سن نوزاد استفاده کنید. قطره های آنتی بیوتیک بزرگسالان ممکن است در نوزادان مسمویت چشمی ایجاد کند.

باکتری های بسیاری می‌تواند باعث ایجاد عفونت چشم باکتریال شود. این باکتری ها ممکن است از محیط بیرون و در اثر تماس دست با اشیا آلوده و سپس لمس چشم ها، وارد چشم شما شده باشند. همچنین ممکن است این باکتری ها در مجرای بینی شما وجود داشته باشند و از این طریق باعث کنژونکتیویت شده باشند. احتمالا قبل یا حین یک سرماخوردگی این باکتری ها از طریق مجرای بینی – اشکی وارد مجرای اشکی و سپس چشمان شما می‌شوند. ممکن است کودک شما در اثر سرماخوردگی دچار عفونت چشم نیز شده باشد. عفونت های باکتریایی چشم قابلیت سرایت از یک چشم به چشم دیگر و از فردی به فرد دیگر را دارند. برای جلوگیری از گسترش این بیماری در خانواده، باید نکات بهداشت چشم توسط تمام اعضای خانواده رعایت شود.

یک نوع عفونت چشم ملتمحه ای خطرناک، کنژونکتیویت مننگوکوکی است. گاهی ممکن است این عفونت در کودکان رخ دهد. این یک نوع عفونت چشم بسیار شدید است که در اثر مننگوکوک ایجاد شده و در صورت عدم درمان می‌تواند باعث تخریب قرنیه و حتی کل چشم شود. به همین دلیل کنژونکتیویت شدید با ترشحات چرکی فراوان، به ویژه در کودکان و نوزادن نیاز به معاینه چشم و بررسی فوری دارد.

علائم عفونت چشم باکتریایی ملتحمه

· ترشحات چرکی و چسبنده: مهم ترین و اصلی ترین علامت عفونت باکتریایی است. این ترشحات زرد هستند و ممکن است صبح هنگام بیدار شدن از خواب احساس کنید چشم شما کاملا بسته و به هم چسبیده شده است.

· قرمزی چشم: کنژونکتیویت با نام شایع چشم صورتی شناخته می‌شود که نشان از قرمزی و صورتی رنگ شدن چشم دارد. این علامت به علت پرخونی رگ های ملتحمه برای واکنش در برابر عامل عفونی رخ می‌دهد.

· اشکریزش: میزان این اشکریزش در عفونت های ثانویه به انسداد مجرای اشکی بسیار زیاد است، به طوری که اشک مدام از چشم فرد سرازیر می‌شود.

· سوزش و خارش چشم ها: احساس خارش در عفونت های باکتریایی چشم، کمتر از کنژونکتیویت های آلرژیک است.

· ورم پلک ها و چشم

· احساس شن ریزه و وجود جسم خارجی در چشم

عفونت های ویروسی ملتحمه

کنژونکتیویت های ویروسی یک عفونت چشمی هستند که در اثر انواع گوناگونی از ویروس ها ایجاد می‌شوند. شدت آن‌ها، بسته به نوع ویروس درگیر کننده از خفیف تا شدید متغیر است. در کراتوکنژونکتیویت اپیدمیک که یک عفونت چشمی ویروسی است، ملتحمه و قرنیه درگیر می‌شوند.

· ادم پلک ها

· پرخونی ملتحمه

· خونریزی های زیر ملتحمه ای

· ایجاد گره لنفاوی جلوگوشی از علائم آن می‌باشد. این عفونت معمولا 3 الی 4 هفته طول می‌کشد.

کنژونکیتیویت ویروس هرپس سیمپلکس یکی از عفونت های چشمی ویروسی است. این عفونت معمولا عود شونده است و علت آن ویروس هرپس سیمپلکس (ویروس عامل تب خال) است. اغلب درگیری قرینه (کراتیت) نیز رخ می‌دهد. برای جلوگیری از درگیری قرنیه باید داروهای موضعی یا حتی خوراکی ضد ویروس استفاده شود. اگر بیماری، قرنیه را درگیر نکرده باشد، ممکن است خود به خود طی چند هفته بهبود یابد. برای تسکین درد در این مدت می‌توان از کمپرس سرد استفاده کرد. به یاد داشته باشید که مصرف آنتی بیوتیک به صورت قطره یا قرص تاثیری بر درمان عفونت های ویروسی ندارد.

عفونت های قارچی ملتحمه

قارچ هایی نظیر کلامیدیا، کاندیدا و … می‌توانند باعث ایجاد عفونت در لایه ملتحمه چشم شوند. در صورت باقی ماندن عفونت و عدم بهبود آن یا در صورت درگیری قرنیه که همراه با تاری دید و درد چشم است، باید زیر نظر پزشک متخصص از داروهای ضد قارچ استفاده شود.

تشخیص دقیق نوع این عفونت ها فقط توسط چشم پزشک ممکن است. تشخیص دقیق برای درمان درست ضروری است.

عفونت های قرنیه (کراتیت)

قرنیه، پنجره ورود نور به چشم است. قرنیه یک بافت شفاف و بدون رگ است که با همگرا کردن نورهای وارد شده به چشم، اولین سطحی است که نور را می‌شکند تا وارد چشم شود. لایه اپیتلیوم قرینه، سد کارآمدی در برابر ورود اکثر میکروب ها است. بسیاری از عفونت ها ممکن است در ملتحمه وجود داشته باشند و راهی به داخل قرنیه پیدا نکنند. اما اگر این سد آسیب ببیند قرنیه در برابر ورود میکروب ها آسیب پذیر می‌شود. عفونت های قرنیه کراتیت نامیده می‌شود. اگر اپیتیلیوم آسیب ببیند (مانند خراش یا زخم شدن) و از این طریق باکتری ها وارد قرنیه شوند عفونت های چشمی در قرنیه رخ می‌دهد. عفونت های قرنیه در صورت عدم درمان می‌تواند منجر به ایجاد زخم در چشم گردد.

علائم عفونت قرنیه

· درد: درد شدید غیرقابل تحمل یکی از نشانه های درگیر شدن قرنیه است. از آنجا که قرنیه رشته های درد بسیار زیادی دارد، هرگونه آسیب به قرنیه چه سطحی باشد و چه عمقی باعث درد شدید چشم می‌شود.

· درد چشم با پلک زدن و نگاه به منابع نوری

ترس از نور (فوتوفوبی)

· تاری دید: قرنیه بافت شفاف و اولین سطح اپتیکی چشم برای ورود نور است. قاعدتا وجود هر نوع زخم، کدورت و آسیب در قرنیه منجر به برهم خوردن دید واضح می‌شود و فرد تار می‌بیند.

· اشکریزش

· سوزش شدید چشم

· احساس وجود جسم خارجی در چشم

عفونت های قرنیه شامل کراتیت های باکتریال، ویروسی، قارچی و انگلی هستند.

کراتیت های باکتریایی قرنیه، معمولا در اثر آسیب اپیتلیوم قرنیه و باز شدن در ورودی برای باکتری ها به وجود می‌آیند. ممکن است پس از اصابت یک جسم خارجی به قرنیه چشم و عدم مراقبت بهداشتی، فضای رشد باکتری ها و ایجاد کراتیت فراهم شود. در صورت عدم درمان به موقع، ممکن است کراتیت لایه های عمقی تر قرنیه را نیز درگیر کند یا باعث ایجاد زخم های قرنیه شود.

کراتیت هرپس سیپلکس یکی از رایج ترین انواع عفونت ویروسی قرنیه است. این عفونت که به علت ویروس عامل تب خال روی می‌دهد، منجر به ایجاد زخم های شاخه ای (دندریتی) در قرنیه می‌شود. این نوع عفونت ویروسی معمولا عود شونده است و ممکن است مدت ها پس از بهبود نیز مجددا بروز کند. درمان ضد ویروسی به شکل قطره، پماد و در صورت نیاز قرص خوراکی مد نظر قرار می‌گیرد.

انگلی به نام آکانتاموبا عامل یکی از خطرناک ترین کراتیت های چشم است. این انگل که ممکن است در اثر تماس با آب های آلوده (هنگام دوش گرفتن، شنا کردن، لنز تماسی و …) وارد چشم شود، می‌تواند باعث ایجاد کراتیت شدید شود. عدم درمان به موقع آن سبب از دست دادن کامل قرنیه و نابینایی می‌شود. یکی از دلایلی که موکدا توصیه می‌شود که برای استخر و شنا از لنزهای تماسی استفاده نکنید، همین کراتیت انگلی خطرناک آکانتاموبا است.

درمان این عفونت های قرنیه فقط تحت نظر چشم پزشک و با تشخیص نوع کراتیت و طی کردن دوره درمان بسته به نوع عامل عفونی محقق می‌شود.

عفونت پلک

بلفاریت، شایع ترین عفونت پلکی است که لبه پلک و مژه ها را درگیر می‌کند. بلفاریت اغلب ناشی از باکتری است و با ایجاد ترشحات یا ذرات شوره مانند در لبه پلک مشخص می‌شود. علائم آن شامل:

· تورم پلک های بالا یا پایین

· وجود ذرات سفید یا زرد رنگ در مژه ها (شوره مژه)

· قرمزی لبه پلک و چشم

· احساس جسم خارجی

· سوزش چشم ها

· خارش لبه پلک ها

برای درمان بلفاریت از یک روتین شستشو چشم استفاده کنید. شب ها قبل خواب و یکبار در طول روز، چشم ها و به ویژه لبه های پلک خود را با شامپوهای مخصوص شستشو چشم، بشویید. استفاده از کمپرس گرم بر روی پلک ها باعث نرم تر شدن ترشحات و باز شدن منافذ پلکی و بهبود بلفاریت می‌شود. همچنین می‌توانید از یک پماد آنتی بیوتیک مانند پماد آزیترومایسین استفاده کنید. پماد را فقط شب ها و وقتی چشم هایتان را تمیز کرده‌اید استفاده کنید.

بهترین قطره برای عفونت چشم

انتخاب بهترین قطره برای عفونت چشم کاملا به نوع عفونت چشم بستگی دارد. اگر عفونت چشم شما از نوع باکتریایی باشد، قطره های آنتی بیوتیک بهترین قطره برای شما هستند. اما اگر عفونت چشم شما ویروسی باشد، حتی بهترین و قوی ترین قطره آنتی بیوتیک اثری ندارد. استفاده از آنتی بیوتیک ها در عفونت های ویروسی خالص (بدون وجود هیچگونه باکتری)، هیچ اثر درمانی نخواهد داشت.

ممکن است شما به توصیه کسی از قطره های مسکن مثل کورتون ها برای کاهش درد و قرمزی چشم استفاده کنید. باید به یاد داشته باشید که این قطره ها با سرکوب سیستم ایمنی، باعث افزایش عفونت چشم شما می‌شوند.

درمان خانگی عفونت چشم

اگر عفونت چشمی شما دارای علائم خفیف است، فقط با رعایت برخی نکات و درمان های خانگی ممکن است طی یک هفته و بدون نیاز به داروی خاصی درمان شود. این نکات شامل موارد زیر است:

· بهداشت چشمان خود را به خوبی رعایت کنید. از مالیدن و تماس مداوم دست ها به چشم خودداری کنید.

· شستشو روزانه با آب گرم و شامپو چشم: در روز چندین بار با استفاده از آب گرم و شامپو چشم، چشم خود را شستشو دهید. محلول های شوینده چشم به شکل شامپو، فوم و پد های چشم موجود هستند. اگر به این محلول ها دسترسی نداشتید، از شامپو بچه رقیق شده با آب، برای شستشو چشم استفاده کنید.

· استفاده از کمپرس گرم می‌تواند به خروج بیشتر ترشحات و کاهش درد چشم کمک کند. برای استفاده از کمپرس گرم می‌توانید از آب گرم یا حوله تمیز که در آب گرم قرار داده شده و آبکش شده باشد استفاده کنید. آن را روی چشمان بسته خود قرار دهید.

· اگر عفونت چشم شما از نوع باکتریایی باشد که با ترشحات زرد رنگ به ویژه در هنگام صبح بعد خواب مشخص می‌شود، برخی قطره های آنتی بیوتیک موجود می‌تواند در کاهش طول دوره درمان به شما کمک کند.

· استفاده از اشک مصنوعی با رقیق کردن اشک و مواد عفونی موجود در آن و کمک به خارج کردن آن ها از چشم می‌تواند کمک کننده باشد.

· ترس از نور و حساس شدن نسبت به نور یکی از علائم عفونت های چشمی است. به همین دلیل کار با صفحات دیجیتال مانند گوشی و لب تاب را کمتر کنید.

· برای محیط بیرون از منزل، از عینک آفتابی استفاده کنید.

قطره برای عفونت چشم بزرگسالان

قطره های عفونت چشم بزرگسالان انواع متخلفی دارند. تعدادی از قطره های رایج برای عفونت چشم بزرگسالان در ادامه نام برده می‌شود. تمام این قطره ها آنتی بیوتیک هستند و فقط برای درمان عفونت های باکتریایی کاربرد دارند.

· سیپروفلوکساسین با نام تجاری سیپلکس

· کلرام فنیکل با نام تجاری کلوبیوتیک

· سولفاستامید سدیم با نام تجاری باکتیماید

· آزیترومایسین

· جنتامایسین با نام تجاری جنتکس

استفاده غیر ضروری از آنتی بیوتیک ها می‌تواند باعث ایجاد مقاومت میکروبی شود. همچنین دقت داشته باشید در صورتی که عفونت چشم شما شدید باشد و امکان درگیری قرنیه وجود داشته باشد نیاز به داروهای دیگر و حتی درمان خوراکی خواهد بود.

· اگر عفونت چشم شما همراه درد، درد شدید و آزاردهنده است

· اگر احساس تاری دید و کاهش دید دارید

· اگر شدت ترشحات فراوان است و با درمان های خانگی در طول یک هفته کاهش نیافته است

· اگر علائم عفونت شما بعد از یک هفته همچنان به همان شدت باقی است و کمتر نشده است

حتما به چشم پزشک مراجعه کنید.

تخلیه عفونت چشم

عفونت چشم منجر به ایجاد ترشحات گاها چسبناک در چشم ها می‌شود. این ترشحات که اغلب زرد رنگ هستند باعث اذیت چشم ها و نیز آلوده کردن محیط داخل چشم ها می‌شوند. آلوده بودن این محیط منجر به رشد بیشتر باکتری ها و طولانی تر شدن دوره درمان عفونت چشم شما می‌شود. در عفونت های با ترشحات چرکی فراوان باید ملتحمه شستشو داده شود تا ترشحات چرکی خارج شود. ترشحات چرکی چسبنده یا خشک شده در داخل و بیرون چشم باید تمیز شود. محیط داخل و خارج چشمان خود را باید کاملا تمیز نگه دارید. برای این کار بجز شستشو چشم از دستمال مرطوب تمیز برای پاک کردن ترشحات لابلای پلک ها استفاده کنید.

در مواردی که شدت عفونت زیاد است، ممکن است نیاز باشد از پزشک برای تخلیه تمام عفونت موجود در چشمان خود کمک بگیرید. ممکن است عفونت زیادی زیر سطح داخلی پلک های چشم جمع شده باشد که برای شما به تنهایی امکان خارج کردن آن وجود نداشته باشد.

آیا عفونت چشم خطرناک است

کنژونکتیویت نوع باکتریال، رایج ترین و شایع ترین نوع عفونت های چشمی است. موارد خفیف تا متوسط عفونت های ملتحمه، خطرناک نیستند و معمولا خود به خود طی یک الی دو هفته بهبود می‌یابند و بدن با سیستم ایمنی خود، آن را درمان می‌کند. اما همه عفونت های چشمی به این بی خطری نیستند. عفونت های شدید که همراه با درد یا ترشحات فراوان باشند یا بعد از یک هفته هیچ بهبودی در علائم آن‌ها ایجاد نشده باشد، ممکن است همراه با درگیری قرنیه و ایجاد کراتیت باشند. این موارد با توجه به اینکه احتمالا عامل عفونی راه خود را به داخل قرنیه باز کرده است، می‌توانند خطرناک باشند. عفونت ناشی از انگل آکانتاموبا یکی از این عفونت های چشمی خطرناک است. به هیچ عنوان از لنز تماسی برای شنا در هرگونه آبی استفاده نکنید.

یک نوع بسیار خطرناک از عفونت چشمی، اندوفتالمیت یا عفونت داخل چشمی نام دارد. اندوفتالمیت یک عفونت بسیار شدید فضای داخلی چشم است که تمام محتویات داخل چشم را درگیر می‌کند. معمولا در اثر ورود یک عامل عفونی به داخل فضای چشم رخ می‌دهد. این عامل عفونی ممکن است به دلایل زیر وارد چشم شده باشد:

· در اثر ورود یک جسم خارجی آلوده جهنده که از لایه های چشم عبور کرده و به فضای داخل چشم رسیده است

· در اثر ورود عامل عفونی در طی یک عمل جراحی چشم (مثل عمل آب مروارید)

· در اثر عفونت های شدید داخل بدن مثل عفونت خون، ممکن است عامل عفونی از طریق گردش خون راه خود را به داخل مایع چشم باز کرده باشد.

اندوفتالمیت بسیار سخت درمان می‌شود و یکی از خطرناک ترین نوع عفونت های چشمی است. عدم رسیدگی به موقع و درمان اندوفتالمیت می‌تواند منجر به نابینایی شود. علائم آن شامل موارد زیر است:

· درد

· قرمزی

· دیدن اجسام شناور جلوی دید (مگس پران)

· تاری دید شدید

· ترس از نور

نویسنده: اپتومتریست زهره محمدی، کارشناس ارشد اپتومتری