مکمل های تقویت چشم

چشم ها مانند سایر اعضای بدن برای سالم باقی ماندن به مواد مغذی نیاز دارند. با افزایش سن، خطر ابتلا به برخی بیماری های چشمی افزایش می‌یابد. این بیماری ها می‌تواند منجر به کاهش بینایی یا حتی نابینایی شود. مصرف ویتامین ها و مواد مغذی می‌تواند در سالم نگه داشتن چشم تأثیر به سزایی داشته باشد. با یک رژیم غذایی مناسب و غنی می‌توان مواد مغذی مورد نیاز چشم را تأمین کرد. اما گاهی رژیم غذایی به تنهایی کافی نیست و برای پیشگیری از برخی بیماری های چشمی یا برای جلوگیری از آسیب بیشتر بیماری ها بر چشم، باید از مکمل های تقویت چشم استفاده کرد.

این مکمل ها حاوی ترکیبی از ویتامین ها و مواد معدنی شامل: ویتامین A، ویتامین C، ویتامین های گروه B، ویتامین E، بتاکاروتن ها، لوتئین، زآگزانتین، زینک و اسیدهای چرب امگا3 هستند. این مواد از جمله مواد مغذی اصلی مورد نیاز بافت های چشم به ویژه شبکیه هستند.

قرار گرفتن بیش از اندازه در معرض نور آفتاب و اشعه فرابنفش ، عوامل بیماری زا، استرس، افزایش سن و … به مرور زمان باعث ایجاد واکنش هایی به نام استرس اکسیداتیو می‌شود. در این فرآیند رادیکال های آزاد به وجود می‌آیند که مولکول های ناپایدار و آسیب زننده به سلول ها محسوب می‌شوند. آنتی اکسیدان ها، مواد طبیعی هستند که از بافت های بدن و چشم های شما در برابر این رادیکال های آزاد محافظت می‌کنند. ویتامین هایی مانند ویتامین A، ویتامین C، ویتامین E، بتاکاروتن ها، لوتئین، زآگزانتین، زینک (روی) و اسید های چرب امگا 3، با خاصیت آنتی اکسیدانی خود در مراقبت چشم در برابر آسیب های رادیکال های آزاد نقش به سزایی دارند.

بدن برای استفاده از این مواد و ویتامین ها باید آن‌ها را از بیرون دریافت کند. می‌توان با یک رژیم غذایی غنی، مقدار مورد نیاز از این ویتامین ها و آنتی اکسیدان ها برای سلامت چشم را تأمین کرد. اما در مواردی که فرد دچار بیماری های چشمی مثل AMD، رتینوپاتی دیابتی و سایر بیماری های شبکیه شده است، یا با توجه به شرایط سنی و سلامت چشم فرد خطر ابتلا به این بیماری ها وجود داشته باشد، رژیم غذایی به تنهایی کافی نیست. در این موارد نیاز است که زیر نظر پزشک از مکمل های تقویت چشم که حاوی این مواد مغذی هستند برای کمک به سلامت و تقویت چشم استفاده شود. این مکمل ها با هدف جلوگیری از ایجاد بیماری های چشمی نظیر دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (AMD)، آب مروارید، گلوکوم (آب سیاه)، رتینوپاتی دیابتی (آسیب شبکیه به علت دیابت)، خشکی چشم و رتینوپاتی در نزدیک بینی های بالا (آسیب شبکیه به علت نزدیک بینی بالا) تجویز می‌شوند.

تباهی لکه زرد در اثر افزایش سن یا AMD ( Age related Macular Degeneration) یک بیماری شبکیه است که با ایجاد آسیب در ناحیه ماکولا (لکه زرد شبکیه) که مسئول تیزبینی است، باعث کاهش شدید دید انسان می‌شود. از آنجا که طبق تحقیقات، رادیکال های آزاد نقش اساسی در ایجاد و پیشروی AMD دارند، پس مصرف آنتی اکسیدان ها به عنوان یک راهکار مؤثر برای کاهش آسیب سلولی شبکیه مطرح است. مصرف مکمل های چشمی به ویژه در افراد مسن، افراد با ریسک ابتلا به AMD و افراد دیابتی که در معرض ابتلا به رتینوپاتی دیابتی هستند توصیه می‌شود.  همچنین افراد با نزدیک بینی بالا که در معرض خطر آسیب شبکیه هستند و افراد دچار خشکی چشم شدید می‌توانند با تجویز پزشک از مکمل های تقویت چشم استفاده کنند.

بهترین قطره تقویت چشم

قطره های چشمی حاوی ترکیباتی هستند که به صورت موضعی روی چشم اثر می‌گذارد. با توجه به این که محیط داخل چشم استریل است، ورود هر ماده خارجی غیر استریل به آن می‌تواند خطر ایجاد عفونت یا التهاب را به دنبال داشته باشد. قطره های چشمی استاندارد، استریل هستند و توصیه می‌شود که تنها از قطره هایی که چشم پزشک برای شما و بر اساس بیماری چشمی شما تجویز شده است استفاده کنید و از ریختن قطره های غیر استریل با عناوین قطره های گیاهی (عطاری ها) و نیز هرگونه مایع یا محلول به داخل چشم های خود خودداری کنید.

انواع قطره های لوبریکنت (مرطوب کننده چشم) که حاوی مواد مرطوب کننده چشم هستند را می‌توان جزو قطره های تقویت کننده چشم محسوب کرد. مواد موجود در این قطره ها با حفظ رطوبت چشم، به کاهش علائم خشکی چشم کمک می‌کند و در سلامت چشم تأثیرگذار است. بهترین قطره تقویت چشم برای شما، باید براساس مشکل فعلی چشمان شما و وضعیت سلامت آن معرفی شود.

قرص تقویت چشم

قرص های تقویت چشم در واقع مکمل هایی هستند که حاوی ترکیبی از ویتامین ها، آنتی اکسیدان ها، اسیدهای چرب و مواد معدنی مؤثر بر چشم هستند. انواع قرص های تقویت چشم به شکل کپسول های مکمل تقویت چشم در بازار دارویی کشور موجود می‌باشد. هر کدام از این محصولات دارای چندین ماده سازنده می‌باشد. این مواد شامل لوتئین، زآگرانیتن، ویتامین های A، C وE ، روی (زینک) و امگا3 می‌باشند. این مواد با خاصیت آنتی اکسیدانی باعث حفاظت از شبکیه و جلوگیری از آسیب سلولی ناشی از رادیکال های آزاد می‌گردند.

دقت داشته باشید که بدن به مقدار مشخصی از هرکدام از این ویتامین ها و مواد معدنی نیاز دارد. با وجود مفید بودن این مواد برای حفظ سلامت بدن و چشم ها، مصرف خودسر و بیش از حد می‌تواند باعث تجمع و رسوب برخی از این مواد در بخش هایی از بدن شود. تجمع مقادیر مازاد برخی ویتامین ها و مواد معدنی در بدن یا تداخل برخی از این مواد با سایر داروها، می‌تواند منجر به آسیب و اختلال در کارکرد بدن گردد. پس بهتر است که مصرف طولانی مدت مکمل ها حتما زیر نظر پزشک متخصص، با دستور پزشک و براساس نیاز واقعی بیمار باشد. پزشک شما بر اساس نیاز چشم شما به ویتامین یا ماده خاص و بر اساس تاریخچه پزشکی شما، مکملی که مناسب شرایط شما باشد را معرفی می‌کند. در ادامه به ترکیب مواد سازنده مکمل های بینایی که در قالب قرص تقویت چشم ارائه می‌شوند، می‌پردازیم.

مواد غذایی تقویت چشم

می‌توان به راحتی اغلب ویتامین ها و مواد معدنی مورد نیاز چشم را از طریق یک رژیم غذایی مناسب و غنی روزانه تأمین کرد. برای این کار کافی است بدانید که هر یک از این مواد مغذی در چه گیاهان یا محصولات خوراکی وجود دارد. غذای تقویت بینایی شامل تمام مواد غذایی است که در آن‌ها ویتامین A و پیش نیاز آن یعنی بتاکاروتن ها و نیز ویتامین C، ویتامین E، ویتامین B، اسیدهای چرب امگا3 و لوتئین وجود دارد.

در صورتی که رژیم غذایی نتواند مقادیر مورد نیاز این مواد مغذی را برای سلامت چشم تأمین کند، از مکمل ها استفاده می‌شود. این مکمل های بینایی حاوی مقادیر قابل توجه‌ای از این مواد طبیعی هستند. لازم به ذکر است که مکمل های تقویتی، درمان مشکلات سلامتی یا جایگزین دارو و رژیم غذایی نیستند.

لوتئین و زآگزانتین: لوتئین و زآگزانتین دو کاروتنوئید هستند که به مقدار زیادی در بافت شبکیه و عدسی چشم جذب شده و تجمع می‌یابند. بیشترین میزان تجمع لوتئین و زآگزانتین در ماکولا (لکه زرد) شبکیه است که مسئول دید مرکزی و تیزبینی شماست.  لذا تأمین این دو ماده به اندازه کافی، برای سلامت شبکیه بسیار حائز اهمیت است. لوتئین مانند یک فیلتر محافظ در اطراف سلول های چشمی عمل کرده و از ماکولا در مقابل نور محافظت می‌کند. نتایج برخی تحقیقات حاکی از اثر این دو کاروتنوئید در پیشگیری از ابتلا به آب مروارید و نیز کند کردن روند پیشروی AMD است.

کلم بروکلی، ذرت شیرین، زرده تخم مرغ و سبزیجات دارای برگ سبز مثل اسفناج، کلم پیچ، کلم برگ و کاهو سرشار از لوتئین و زآگزانتین هستند.

ویتامین A و بتاکاروتن : بتاکاروتن، پیش ساز ویتامین A است. بتاکاروتن رنگدانه های قرمز، زرد و نارنجی در میوه ها و سبزیجات است. بدن شما طی واکنش هایی بتاکاروتن را به ویتامین A تبدیل می‌کند. ویتامین A اصلی ترین ویتامین مورد نیاز چشم است. این ویتامین حیاتی چشم با نقش آنتی اکسیدانی خود در حفظ سلامت چشم و جلوگیری از آسیب سلولی ناشی از اکسیداسیون اثر به سزایی دارد. نقش اصلی ویتامین A در محافظت از شبکیه و قرنیه است. کمبود شدید ویتامینA  می‌تواند منجر به آسیب جدی به شبکیه، شب کوری و نیز ایجاد خشکی چشم شدید و حتی کدورت قرنیه گردد.

 هویج یکی از منابع بتاکاروتن و ویتامین A است. خاطرات اجبار به خوردن هویج و آب هویج در کودکی ما به همین موضوع برمی‌گردد. سایر منابع حاوی این ویتامین شامل سبزیجات و میوه های نارنجی رنگ مثل کدو حلوایی، خرمالو، سیب زمینی شیرین، فلفل قرمز و نیز سبزیجات با برگ پهن و سبز رنگ مثل اسفناج می‌باشد.

ویتامین C: ویتامین C با خاصیت ضد التهابی و آنتی اکسیدانی یکی از ویتامین های حیاتی و مهم برای سالم ماندن چشم و کاهش آسیب ناشی از بیماری های چشمی وابسته به سن است. همچنین این ویتامین برای تولید کلاژن ضروری است. کلاژن ماده اصلی سازنده قرنیه و صلبیه چشم است. ویتامین C  می‌تواند در کاهش خطر ابتلا به آب مروارید نیز نقش داشته باشد.

مرکبات سرشار از ویتامین C هستند. لیمو، پرتقال، گریپ فروت و نیز فلفل قرمز خام و توت فرنگی از منابع غنی ویتامین C هستند. ویتامین C به حرارت حساس است و در صورت پخت و پز تجزیه می‌شود. لذا خوراکی های حاوی ویتامین C را نپزید و به صورت خام مصرف کنید.

ویتامین E: ویتامین  Eاز آنتی اکسیدان های قوی برای حفاظت سلول های بدن از جمله سلول های چشمی در مقابل رادیکال های آزاد می‌باشد. بادام، بادام زمینی، کره بادام زمینی، دانه ها مانند دانه تخم آفتابگردان، دانه چیا و روغن آفتابگردان از منابع بسیار خوب و غنی ویتامین E به شمار می‌روند. 

تأثیرات زینک و ویتامین ب بر چشم

زینک: زینک (روی) یک ماده معدنی حیاتی برای کارکرد بسیاری از آنزیم های بدن است. همچنین با خاصیت آنتی اکسیدانی، باعث تقویت سیستم ایمنی بدن می‌گردد و از آسیب سلولی محافظت می‌کند. زینک در حفظ سلامت چشم نقش مهمی دارد و برای عملکرد شبکیه و حمایت غشای سلولی چشم بسیار ضروری است. زینک می‌تواند در کاهش آسیب بینایی ناشی از افزایس سن و دژنراسیون ماکولا کمک کننده باشد. کمبود شدید زینک می‌تواند با مشکلات بینایی، مشکلات سیستم ایمنی، مشکلات پوستی و حتی اختلالات روانی همراه باشد.  

مواد غذایی غنی از زینک شامل صدف، گوشت گاو، بوقلمون، خرچنگ، مرغ و حبوباتی مانند لوبیا و نخود، بادام زمینی و نیز ماست، پنیر، غلات، بادام هندی و بادام هستند.

ویتامین های گروه B:

نتایج تحقیقاتی بر روی اثر ویتامین های گروه B  بر چشم نشان می‌دهد که احتمالا ویتامین های B6، B12 و B9 با کاهش التهاب و کاهش خطر ابتلا به AMD مرتبط باشند. احتمال دارد که ویتامین های گروه B، باعث کاهش خطر مشکلات عروقی در شبکیه شوند. برای تأیید قطعی این احتمالات نیاز به تحقیقات بیشتر بر روی اثر این گروه ویتامینی بر چشم است. اما قطعا کمبود شدید ویتامین های گروه B باعث آسیب بر چشم و بینایی می‌گردد. نوعی از تنبلی چشم وجود دارد که به علت سوء تغذیه و کمبود ویتامین B به وجود می‌آید و درمان این نوع تنبلی چشم در مراحل قابل درمان آن، مصرف ویتامین B کمپلکس و تغذیه مناسب است. برای اطلاعات بیشتر درباره این نوع تنبلی چشم در تنبلی چشم و راه های درمان آن با ما همراه باشید.

ویتامین B1  یا تیامین یکی از اعضای گروه ویتامین B است که خاصیت کاهش التهابی دارد. این ویتامین به همراه سایر ویتامین های گروه B، خطر ابتلا به آب مروارید را کاهش داده و ممکن است در بهبود التهابات چشمی هم تأثیر گذار باشد. از منابع غنی ویتامین B1 می‌توان به حبوبات، غلات، نان و برنج اشاره کرد.

ویتامین B2 یا ریبوفلاوین به عنوان یک آنتی اکسیدان عمل کرده و می‌تواند اثرات آسیب زننده رادیکال های آزاد را کاهش دهد. تحقیقات نشان داده که کمبود ریبوفلاوین با ابتلا به آب مروارید مرتبط است. لذا احتمال اثر آن در جلوگیری از پیشرفت آب مروارید مطرح است. تخم مرغ، گوشت، شیر و غلات غنی شده منابع ریبوفلاوین هستند.

ویتامین B3 یا نیاسین همانند آنتی اکسیدان عمل می‌کند. برخی تحقیقات نشان از نقش نیاسین در پیشگیری از گلوکوم دارد.

تأثیرات امگا3 بر چشم

دوکوزاهگزانوئیک اسید (DHA) و ایکوزاپنتانوئیک اسید (EPA) ، چربی های مفیدی هستند که با نام اسیدهای چرب امگا3 شناخته شده‌اند. این چربی های مفید نقش به سزایی در کاهش التهاب و سلامت رگ های خونی ایفا می‌کنند. غشای سلول شبکیه حاوی مقادیر زیادی DHA است. امگا3  علاوه بر کمک به تشکیل سلول های چشم، از خاصیت ضد التهابی نیز برخوردار است و در پیشگیری از رتینوپاتی دیابتی نقش دارد. اسیدهای چرب امگا3 می‌تواند خطر ابتلا به AMD و گلوکوم را کاهش دهد. کمبود اسیدهای چرب امگا3 می‌تواند منجر به خشکی چشم گردد. لذا مصرف امگا3 یکی از راه های کمک به درمان خشکی چشم شدید می‌باشد.

منابع غذایی حاوی اسیدهای چرب امگا 3 شامل: ماهی های چرب مثل شاه ماهی، سالمون، قزل آلا، ماهی تن و ساردین هستند. همینطور آجیل و دانه های چرب مثل دانه چیا، دانه کتان و شاهدانه نیز دارای اسیدهای چرب امگا3 می‌باشند. مصرف میزان کافی از اسیدهای چرب امگا3 نه تنها برای حفظ سلامت چشم، بلکه یکی از کلیدهای اصلی در یک رژیم غذایی غنی برای حفظ سلامت کل بدن است.

مکمل های تقویت چشم شامل ترکیبی از چند عدد از این ویتامین ها، مواد معدنی و اسیدهای چرب امگا3 می‌باشند. میزان مصرف توصیه شده برای هر کدام از این ویتامین ها و مواد مغذی بر اساس تحقیقات پزشکی و ویژگی های ویتامین ها (مثل محلول در آب یا چربی بودن) تعیین شده است. این میزان مصرف می‌تواند بسته به جنس و سن افراد متفاوت باشد. این یکی از عللی است که توصیه می‌شود نوع و میزان مصرف مولتی ویتامین های مورد نیاز شما را پزشک تعیین کند و از مصرف خودسر و بی رویه ویتامین ها و مواد معدنی بپرهیزید.

ویتامین برای تقویت شبکیه چشم

اصلی ترین ویتامین مورد نیاز شبکیه که در تشکیل و حفظ سلول های شبکیه نقش اساسی دارد، ویتامین A می‌باشد. ویتامین A بخشی از ساختار جذب نور در سلول های شبکیه را می‌سازد. در مواردی که فرد دچار بیماری هایی نظیر AMD، رتینوپاتی دیابتی و نیز آسیب شبکیه به علت نزدیک بینی بالا شده است، از مکمل های حاوی ویتامین A برای تقویت سلول های شبکیه و پیشگیری از آسیب های بیشتر استفاده می‌شود.

لوتئین و زآگزانتین دو کاروتنوئید هستند که به ویژه در ماکولا شبکیه جذب می‌شوند. تأمین مقادیر مورد نیاز این دو ماده و در صورت نیاز دریافت آن‌ها از طریق مکمل می‌تواند باعث کمک به تقویت شبکیه گردد. همچنین تمام آنتی اکسیدان ها و مواد با خاصیت آنتی اکسیدانی، به دلیل اینکه باعث کاهش آسیب سلولی ناشی از رادیکال های آزاد می‌شوند، برای تقویت شبکیه و حفاظت سلول های شبکیه در برابر اثر رادیکال های آزاد، لازم و مفید هستند.

توجه داشته باشید که مصرف تمام این مواد مغذی، ویتامین ها و آنتی اکسیدان ها چه در رژیم غذایی و چه به صورت مکمل های تقویتی، بر روی سالم نگه داشتن بافت های چشم تأثیرگذار است ولی اثری بر روی ضعیفی چشم یا نمره چشم و از بین بردن آن ندارد. ضعیفی چشم، تاری دیدی است که به علت نمره چشم به وجود آمده است. بهتر است شما همه چیز درباره نمره چشم را بدانید تا ببینید که نمره چشم در اثر خطاهای انکساری به وجود آمده است. مکمل ها و تقویت کننده های چشم بر حفظ سلامت بافت های چشم به ویژه بافت عصبی شبکیه و جلوگیری از آسیب بیشتر سلولی در اثر بیماری یا کهولت سن تاثیر می‌گذارند. بهتر است که این مکمل ها با تجویز پزشک و در صورتی که فرد ریسک ابتلا به بیماری های چشمی به ویژه بیماری های شبکیه را دارد، یا تحت درمان یک بیماری است استفاده شود.

چرا بهتر است مکمل ها با دستور پزشک تجویز شوند؟

قبل از شروع مصرف هرگونه مکمل چشمی، مشورت با پزشک الزامی است. پزشک می‌تواند نیازها و وضعیت سلامت شما را ارزیابی کرده و مکمل تقویتی مناسب شما را توصیه کند. پزشک در مناسب بودن یک مکمل تقویتی به موارد زیر توجه می‌کند:

·         نوع مکمل: هر مکمل تقویتی چشم حاوی ترکیبات مشخصی است. ممکن است بدن شما به برخی از مواد موجود در یک مکمل خاص نیاز نداشته باشد. پس لزومی به مصرف بیش از اندازه آن مواد و تجمع آن‌ها در بدن نیست. نوع مکمل باید بر اساس نیاز واقعی چشم و بدن شما انتخاب گردد.

·         تعیین دوز مناسب: مصرف مقدار زیاد مکمل ها و مولتی ویتامین ها می‌تواند به جای کمک آسیب برساند. تعیین دوز مناسب مصرف باعث تقویت چشم ها و نیز جلوگیری از آسیب ناخواسته به سایر بخش های بدن می‌گردد.

·         مصرف در زمان مناسب: رعایت زمان مصرف می‌تواند در افزایش تأثیر مکمل ها کمک کننده باشد. برای برخی ترکیبات ویتامینی شاید توصیه شده باشد که در وعده غذایی خاص یا در زمان خاصی از روز مصرف شوند.

·         تعیین طول دوره مصرف : ممکن است برای اثر بخشی برخی از مکمل ها نیاز به مصرف طولانی مدت و منظم باشد. این مصرف طولانی مدت باید زیر نظر پرشک باشد تا مقادیر این مواد معدنی و ویتامین ها در عملکرد سایر بخش های بدن اختلال ایجاد نکند. در صورت ایجاد عوارض جانبی، پزشک می‌تواند دستور توقف مصرف، جایگزنی مکمل و یا تغییر دوز مصرف بکند.

·         امکان تداخل برخی از ویتامین ها با سایر داروها: برای مثال امکان تداخل ویتامین E با برخی داروهای تجویزی وجود دارد. این توصیه ها برای یک انتخاب سالم و بی خطر مکمل ها و جلوگیری از هرگونه تداخل دارویی لازم است.  

سخن پایانی

نتایج پژوهش هایی که بر روی بیماری های چشمی وابسته به سن انجام شده است، نشان می‌دهد که استفاده از یک ترکیب مواد مغذی می‌تواند خطر ابتلا به AMD را کاهش دهد. این ترکیب شامل بتاکاروتن، زینک، ویتامین C و ویتامین E است. یک ترکیب جایگزین دیگر شامل لوتئین، زآگزانتین و اسیدهای چرب امگا3 می‌باشد. به همین دلیل اهمیت تغذیه مناسب و دریافت مقادیر کافی آنتی اکسیدان ها و سایر مواد مغذی برای حفظ سلامت چشم و جلوگیری از پیشرفت بیماری های چشمی ناشی از پیری مورد توجه است.

در برنامه درمانی برخی بیماری های چشمی که آسیب به سلول ها و بافت های چشم وارد شده است و همچنین به منظور پیشگیری از آسیب به سلامت چشم، می‌توان از مکمل های تقویت چشم که حاوی این مواد مغذی خاص مورد نیاز چشم است استفاده کرد.