بیماری های چشمی که درمان ندارند

بیماری های بسیاری هستند که چشمان ما را درگیر می‌کنند. با پیشرفت های چشمگیر دانش پزشکی و تکنولوژی در عصر مدرن، تعداد زیادی از این بیماری ها قابل درمان هستند. اما متاسفانه هنوز بیماری های چشمی ای وجود دارند که درمان قطعی برای آن‌ها وجود ندارد. از این بیماری ها می‌توان به رتینیت پیگمنتوزا (RP) و بیماری های درگیر کننده شبکیه و عصب بینایی اشاره کرد. به طور کلی، هر بیماری چشمی که منجر به آسیب بافت عصبی شبکیه یا تخریب بافت های غیرقابل پیوند چشم گردد، با دانش و تکنولوژی حال حاضر (تا زمان انتشار این مقاله) درمان قطعی ندارد. در این بیماری ها امکان بازگرداندن دید از دست رفته وجود ندارد. در برخی از این بیماری ها، درمان به منظور جلوگیری از افزایش آسیب صورت می‌گیرد. برای آشنایی بیشتر با این بیماری های چشمی در این مقاله با ما همراه باشید.

خطرناک ترین بیماری های چشم

گلوکوم یا آب سیاه: گلوکوم یکی از خطرناک ترین بیماری های چشم است و یکی از دو علت اول نابینایی در جهان محسوب می‌شود. به این بیماری چشم لقب قاتل خاموش بینایی داده‌اند. زیرا تا مراحل شدید بیماری، تقریبا بدون علامت باقی می‌ماند و بیمار متوجه آسیب بینایی خود نمی‌شود. گلوکوم دارای انواع گوناگونی می‌باشد. در اغلب موارد، افزایش فشار داخل چشم باعث آسیب به عصب بینایی و کاهش میدان دید محیطی می‌گردد. شیوع بالای این بیماری و بدون علامت بودن آن، باعث شده یکی از خطرناک ترین بیماری های چشمی باشد. با توجه به این که این بیماری بدون علامت خاصی ایجاد شده و پیشرفت می‌کند، چکاپ های منظم معاینه چشم دارای اهمیت بسیار فراوانی در تشخیص به موقع گلوکوم می‌باشد.

سرطان چشم: هرچند سرطان های چشم جزو بیماری های چشمی نادر هستند، اما در دسته بیماری های خطرناک قرار می‌گیرند. سرطان های چشمی می‌توانند به شکل خوش خیم یا بدخیم و در لایه های مختلف چشم بروز کنند. یکی از معروفترین سرطان های چشمی خطرناک رتینوبلاستوم نام دارد. این سرطان چشمی که در شبکیه چشم ایجاد می‌گردد، معمولا در کودکان و تا سن ۳ سالگی بروز پیدا می‌کند. درمان آن در مراحل ابتدایی شامل شیمی درمانی و رادیوتراپی است. در مراحل پیش رونده همراه با خطر انتشار سرطان به بافت مغزی، اقدام جراحی و تخلیه چشم صورت می‌گیرد.

بیماری های شبکیه: تمام بیماری های درگیر کننده شبکیه (درگیر کننده لکه زرد و عصب چشم) جزو بیماری های خطرناک محسوب می‌شوند. زیرا در حال حاضر امکانی برای بازسازی سلول های عصبی شبکیه و بازگرداندن دید از دست رفته وجود ندارد. انواع بیماری های شبکیه ممکن است ژنتیکی (مانند RP) و اکتسابی (جداشدگی های شبکیه، آسیب شبکیه ناشی از دیابت) باشند.

RP یا رتینیت پیگمنتوزا: RP یک اختلال ژنتیکی است که با تخریب تدریجی شبکیه چشم همراه است. افراد مبتلا به RP معمولا در سال های اولیه زندگی دید نرمالی دارند. در برخی موارد ممکن است فرد حتی تا دهه دوم زندگی متوجه وجود این بیماری نشود. بسته به میزان درگیری شبکیه شدت آن می‌تواند متفاوت باشد. این بیماری اغلب با عنوان شب کوری نیز شناخته می‌شود. RP در ابتدا با کاهش شدید دید شبانه بروز می‌کند. به مرور دید روز فرد نیز در یک روند تدریجی دچار افت شدید می‌گردد. متاسفانه تا زمان انتشار این مقاله، درمان قطعی برای بازگرداندن بینایی از دست رفته یا جلوگیری از پیشرفت شدید RP وجود ندارد.

جداشدگی شبکیه یا RD: جداشدگی شبکیه یکی از اورژانس های چشم و جزو بیماری های خطرناک چشمی است. ممکن است در اثر یک ضربه شدید، عوارض برخی بیماری ها و… جداشدگی در بافت شبکیه چشم رخ دهد. همچنین در برخی موارد میوپی پیشرونده، ریسک ایجاد جداشدگی شبکیه وجود دارد. شدت RD بسته به میزان جداشدگی لایه های شبکیه و محل جداشدگی دارد. درمان سریع برای جلوگیری از افزایش جداشدگی بسیار اهمیت دارد.

شایع ترین بیماری های چشمی

آب مروارید یا کاتاراکت: آب مروارید یک بیماری چشمی است که در آن، عدسی چشم شفافیت خود را از دست می‌دهد و کدر می‌شود. در نتیجه این کدر شدگی، دید فرد کاهش یافته و حتی دچار کم بینایی یا نابینایی می‌گردد. آب مروارید شایع ترین علت نابینایی در جهان محسوب می‌شود. شیوع بسیار بالا، آن را به یک عامل خطر برای ایجاد نابینایی تبدیل کرده است. کاتاراکت دارای انواع گوناگونی است. شایع ترین انواع آن، آب مروارید در اثر افزایش سن و آب مروارید ناشی از ضربه می‌باشد.

رتینوپاتی دیابتی: آسیب شبکیه ناشی از دیابت یکی دیگر از بیماری های چشمی شایع می‌باشد. عوارض دیابت بر عروق و بافت شبکیه باعث ایجاد خونریزی های کوچک یا وسیع و تباه شدگی شبکیه می‌گردد. این بیماری بر حسب شدت آسیب شامل دو نوع پرولیفراتیو و غیر پرولیفراتیو می‌باشد. در مرحله پرولیفراتیو، علاوه بر آسیب های عروق خونی و سلول های شبکیه، رگ های خونی جدید و غیرطبیعی بر سطح شبکیه رشد می کنند. این رگ ها که بسیار شکننده هستند می‌توانند منجر به خونریزی های متعدد در شبکیه و زجاجیه چشم گردند. با توجه به شیوع بالای دیابت در جوامع امروزی، رتینوپاتی دیابتی به یکی از بیماری های شایع و خطرناک چشمی تبدیل شده است.  

تباهی ماکولا (لکه زرد) وابسته به سن: AMD یا تباه شدگی ماکولا وابسته به سن، یکی از بیماری های شایع چشمی در افراد بالای ۶۰ سال می‌باشد. ماکولا بخشی از شبکیه چشم است که مسئول تیزبینی ما است. تخریب این ناحیه باعث افت دید شدید در فرد می‌گردد. این بیماری در اثر واکنش های اکسیداتیو شبکیه در مواجه با رادیکال های آزاد ایجاد می‌گردد. بسته به شدت پیشرفت بیماری، AMD دارای دو نوع خشک و مرطوب می‌باشد.

عیوب انکساری: عیوب انکساری چشم به اختلالاتی در دید گفته می‌شود که در اثر خطا در شکست نور ورودی به چشم ایجاد می‌گردند. این عیوب انکساری شامل نزدیک بینی، دوربینی، آستیگماتیسم و پیرچشمی می‌باشند.

به صورت کلی عیوب انکساری جزو بیماری های خطرناک چشم محسوب نمی‌شوند. اما انواعی از آن‌ها می‌توانند به صورت بیمار گونه پیشرفت کنند. نزدیک بینی پیشرونده و قوز قرنیه دو بیماری شایع چشمی مرتبط با عیوب انکساری هستند.

عفونت های چشمی: عفونت های چشمی جزو شایع ترین بیماری های چشمی محسوب می‌شوند. احتمالا همه ما حداقل یک بار در زندگی خود آن را تجربه کرده‌ایم. این عفونت ها ممکن است در لایه های مختلف چشم مانند ملتحمه، قرنیه و … رخ دهند. عامل ایجاد این عفونت ها می تواند باکتری، ویروس یا عوامل آلرژی زا باشد. درمان آن‌ها بسته به علت آن متفاوت است.

خشکی چشم: خشکی چشم در سبک زندگی جوامع امروزی به یکی از شایع ترین و آزاردهنده ترین بیماری های چشمی تبدیل شده است. این بیماری در اثر کاهش حجم اشک یا افت کیفیت آن رخ می‌دهد. علائم آن شامل سوزش، اشک ریزش، درد چشم و حساسیت به نور می باشد. خشکی چشم یک بیماری چشمی مزمن است. برای درمان آن، علاوه بر دارو های تجویزی، تغییر سبک زندگی و رعایت بهداشت بینایی بسیار اهمیت دارد. 

بیماری های چشمی که نیاز به عمل دارند

این بیماری های چشم به عمل جراحی نیاز دارند:

آب مروارید: تنها راه درمان قطعی آب مروارید در حال حاضر اقدام جراحی است. در عمل آب مروارید، عدسی کدر شده خارج شده و با عدسی مصنوعی جایگزین می‌شود. عمل آب مروارید رایج ترین و موفق ترین عمل چشمی در جهان می‌باشد.

گلوکوم: در مراحل ابتدایی بیماری گلوکوم از درمان دارویی برای کنترل فشار چشم استفاده می‌شود. با پیشرفت بیماری، از لیزر و انواع جراحی های چشمی برای کنترل بیماری و جلوگیری از آسیب بیشتر استفاده می‌گردد.

بیماری های شبکیه مثل پارگی و خونریزی شبکیه: در این موارد عمل جراحی جزو اولویت های درمانی است. از عمل های لیزری و جراحی برای ترمیم بافت جدا شده و بستن عروق به منظور جلوگیری از خونریزی بیشتر استفاده می‌شود.

استرابیسم: استرابیسم یا انحراف چشم حالتی است که در آن چشم ها با هم هم راستا نیستند. در این حالت یکی از چشم ها از خط دید اصلی منحرف شده است. در مواردی که میزان انحراف چشم بالا باشد و با عینک و ورزش های چشمی نتوان آن را برطرف کرد، باید از اقدام جراحی استفاده نمود. عمل جراحی استرابیسم به منظور کاهش زاویه انحراف و هم راستا کردن چشم ها با هم صورت می‌گیرد.

کدورت قرنیه: قرنیه چشم می‌تواند در اثر عوامل مختلف ژنتیکی یا اکتسابی شفافیت خود را از دست بدهد. قرنیه پنجره ورود نور به داخل چشمان شما است. به همین دلیل کدر شدن قرنیه، باعث کاهش شدید دید می‌گردد. قوز قرنیه پیشرفته، ضربه و جراحات چشمی، دیستروفی های قرنیه و … عواملی هستند که باعث ایجاد کدورت در قرنیه می‌شوند. پیوند قرنیه، یک عمل چشمی برای جایگزین کردن قرنیه کدر شده با قرنیه اهدایی شفاف می‌باشد.

بیماری های عصبی چشم

عصب چشم محل خروج آکسون سلول های عصبی چشم می‌باشد. این سلول ها حاوی اطلاعات بینایی هستند. عصب بینایی با خروج از چشم و کاسه اربیت، وارد فضای مغزی شده و پس از طی کردن مسیرهای بینایی به ناحیه پس سری مغز می‌رسد. در این ناحیه از مغز پردازش و درک بینایی صورت می گیرد. هرگونه آسیب به این عصب و مسیر آن تا مغز، می‌تواند با کاهش شدید دید و حتی نابینایی همراه باشد.

بیماری های عصب چشم شامل طیف وسیعی از بیماری های درگیر کننده عصب بینایی هستند. این بیماری ها عبارتند از:

·        انواع التهاب های عصب چشم

·        انواع آتروفی ها (تحلیل و تباه شدگی) عصب چشم

·        انواع سکته های عصب چشم

·        انواع بیماری های عصب چشم وابسته به بیماری های سیستمیک (مثل مالتیپل اسکلروزیس MS، تومورهای مغزی و…)

بیماری های چشمی دارای انواع بسیار گوناگون در تمام بافت ها و لایه های چشم هستند. پیشرفت های دانش پزشکی و تکنولوژی های به روز باعث یافتن درمان های مختلف برای بسیاری از بیماری های چشم شده است. آنچه که در فرآیند درمان اغلب بیماری های چشمی، کلید طلایی محسوب می‌شود، تشخیص و اقدام به موقع می‌باشد. چکاپ های منظم معاینه چشم می‌تواند در تشخیص به موقع بسیار تاثیر گذار باشد.

نویسنده: اپتومتریست زهره محمدی، کارشناس ارشد اپتومتری