دلایل ثابت نشدن نمره چشم

نمره چشم می‌تواند تغییر کند. کم هستند افرادی که طی سال‌ها نمره چشم‌شان هیچ تغییری نکرده باشد. تغییر نمره عینک می‌تواند در اثر عوامل مختلفی رخ دهد و این تغییر نمره چالش‌هایی را برای چشم، تجویز عینک و تعویض مداوم عدسی عینک به وجود آورد. ثابت شدن نمره چشم هم از نظر سلامت بافت چشم و هم برای عمل حذف عینک اهمیت دارد. در این مقاله بیناطب همراه ما باشید تا بدانیم چه عواملی باعث تغییر نمره چشم می‌شوند و چگونه می‌توان به جلوگیری از تغییر نمره عینک کمک کرد.

چرا نمره چشم باید ثابت شود؟

ثابت شدن نمره چشم اهمیت بالایی دارد. این موضوع به‌ویژه در کودکان دچار نزدیک‌بینی، افراد دچار قوز قرنیه و سالمندان درگیر با دیابت و آب مروارید حائز اهمیت است. منظور از ثابت بودن نمره چشم، عدم تغییر نمره در چکاپ سالیانه آن است. گاهی نمره چشم در بازه‌های کوتاه ۶ ماهه یا حتی کمتر، دچار تغییر زیاد می‌شود. این مسئله چالش‌های زیادی را به وجود می‌آورد. در پاسخ به این پرسش که چرا نمره چشم باید ثابت شود به موارد زیر اشاره می‌کنیم:

1. نیاز به تعویض زود به زود عدسی: وقتی نمره چشم مدام تغییر می‌کند، فرد با عدسی‌های قبلی عینک دید واضحی ندارد. ناچار مجددا باید معاینه شود و عدسی جدید سفارش دهد. این موضوع می‌تواند از نظر اقتصادی برای فرد ایجاد دغدغه کند. برخی افراد در واکنش به این وضعیت تصمیم می‌گیرند که چون نمره چشم‌شان زود تغییر می‌کند، از عدسی‌های ارزان قیمت استفاده کنند. ممکن است خیلی از والدین به همین دلیل برای عینک کودک خود از عدسی‌های با کیفیت پایین‌تر استفاده کنند. درحالی‌که باید به این نکته توجه کنید وقتی هر بار از عدسی‌های با کیفیت پایین استفاده می‌کنید عملا چشم شما فرصت تجربه دید واضح، شفاف و راحت با عدسی‌های با کیفیت را از دست می‌دهد.
2. پیش شرط عمل حذف عینک: یکی از شروط اصلی و اولیه در عمل‌های حذف عینک (جراحی‌های رفرکتیو چشم) ثابت شدن نمره چشم در دو چکاپ ۶ ماهه می‌باشد. این یک عامل بسیار مهم در نتیجه بخش بودن عمل چشم شماست. در صورتی که نمره چشم شما هنوز ثابت نشده باشد، حتی پس از عمل هم ممکن است مجددا نیاز به عینک پیدا کنید. عمل حذف عینک فقط نمره فعلی چشم شما را اصلاح می‌کند و کاری با تغییر نمره چشم در آینده ندارد.
3. عوارض جانبی تغییر نمره روی سلامت چشم: موارد بیمارگونه تغییر نمره چشم می‌تواند به صورت مستقیم روی سلامت بافت‌های شبکیه و قرنیه چشم اثر بگذارد. تغییر مداوم نمره نزدیک بینی بدون استفاده از روش‌های کنترل نزدیک بینی می‌تواند به مرور باعث نازک شدگی شبکیه و عوارض ناشی از آن گردد. پیشرفت قوز قرنیه نیز می‌تواند باعث کاهش شدید ضخامت قرنیه و افزایش نامنظمی آن گردد. در این مثال‌ها دیگر نمره چشم فقط یک خطای انکساری نیست. بلکه به یک بیماری چشمی تبدیل می‌شود که سلامت چشم و بینایی را به خطر می‌اندازد.
4. تغییر ظاهر عدسی و عینک: وقتی نمره چشم ثابت نباشد و مدام افزایش یابد، کم کم ظاهر عدسی‌های عینک ضخیم‌تر، سنگین‌تر و راحتی دید با آن کمتر می‌شود. هرچه نمره افزایش بیشتری داشته باشد، میزان وابستگی فرد به عینک بیشتر می‌شود. البته برای اصلاح ظاهر عینک در نمرات بالا روش‌های مختلفی در انتخاب اصولی فریم و عدسی وجود دارد که می‌تواند ظاهر نهایی عینک را بسیار بهبود بخشد. این روش‌ها شامل انتخاب فریم برای نمرات بالا(شکل و اندازه فریم)، انتخاب ضریب شکست و پوشش‌های عدسی، اندازه‌گیری دقیق برای سفارش و استفاده از عدسی‌های شخصی سازی می‌باشد.
5. عدم امکان تجویز عینک: در فرد مبتلا به دیابت کنترل نشده یا آب مروارید سریعا پیش‌رونده نمره چشم ممکن است در بازه‌های بسیار کوتاه چند روزه تا چند هفته تغییر کند. چنین شرایطی عملا امکان تجویز عینک را محدود می‌کند. زیرا فرد دیابتی با عینک فعلی دید نسبتا خوبی دارد اما با تغییر قند و در نتیجه تغییر نمره چشم، این عینک دیگر پاسخگوی دید او نخواهد بود. در این وضعیت نمی‌توان هر هفته یا دو هفته عدسی‌های عینک را تعویض کرد. اگر این فرد به دید واضح برای شرایط شغلی خود نیاز داشته باشد، تجویز عینک در چنین شرایطی می‌تواند بسیار چالش برانگیز باشد. ممکن است تجویز تا زمان ثابت شدن نسبی نمره چشم به تاخیر بیافتد یا فرد به یک دید متوسط با نمره‌ای بینابینی رضایت دهد.

دلایل ثابت نشدن نمره چشم

دلایل ثابت نشدن نمره چشم عبارتند از:

1. ژنتیک: زمینه ژنتیکی نمره چشم باعث تغییر آن می‌شود. این زمینه در میوپی پاتولوژیک، قوز قرنیه، آستیگماتیسم و هیپروپی وجود دارد.
2. روند طبیعی تغییر نمره: برخی تغییرات نمره چشم جزء یک روند طبیعی رشد چشم هستند. به عنوان مثال کاهش تدریجی نمره هیپروپی (دوربینی) در کودکان در فرآیند امتروپیزیشن رخ می‌دهد. این فرآیند از دوران نوزادی شروع و تا حدود ۷ سالگی ادامه دارد. طی آن از میزان نمره دوربینی کاسته می‌شود.
3.  پیرچشمی: پیرچشمی یک عارضه طبیعی است که به دلیل کاهش تدریجی توان عدسی چشم رخ می‌دهد. این عارضه منجر به تغییر نمره چشم برای فاصله نزدیک می‌شود. البته تغییرات نمره چشم پیرچشمی معمولا در بازه یک ساله رخ می‌دهد.
4. بیماری‌های زمینه‌ای مثل دیابت و فشار خون: بیماری‌های زمینه‌ای با ایجاد تغییراتی در بافت‌های چشم می‌توانند باعث تغییر نمره چشم گردند. ملموس‌ترین این تغییرات در اثر دیابت کنترل نشده رخ می‌دهد.
5. شرایط محیطی مثل شغل و سبک زندگی: انجام کارهای چشمی طولانی در فاصله نزدیک و در تاریکی می‌تواند حتی فردی که زمینه ژنتیکی ندارد را دچار نمره چشم کند. همچنین می‌تواند نمره چشم را تغییر دهد و باعث بالاتر رفتن نمره چشم شود. اصلاح سبک زندگی و شیوه انجام کارهای چشمی توصیه می‌شود.

عوارض بالا رفتن نمره چشم

زمانی که نمره چشم بالا می‌رود، عوارضی بر چشم، سبک زندگی وانتخاب عینک باقی می‌گذارد:

1. محدودیت و چالش انتخاب فریم و عدسی: در زمان بالا رفتن نمره چشم، انتخاب فریم و عدسی باید با دقت و دانش فنی بیشتر صورت بگیرد. دیگر هر فریم و هر عدسی‌ای قابل انتخاب نیستند. زیرا نمره بالاتر با ضخامت بیشتر عدسی، وزن بیشتر عینک و افزایش ابیراهی‌ها و خطاهای دید همراه است. این هم بر راحتی عینک و هم جنبه زیبایی آن تاثیر می‌گذارد. همچنین انتخاب فریم و عدسی‌های مناسب ممکن است مستلزم هزینه بالاتر باشد.
2. افزایش تفاوت دید بدون عینک و با عینک منجر به افزایش میزان وابستگی فرد به عینک می‌شود. عینک یک ابزار کمکی برای واضح دیدن جهان است. اما زمانی که نمره چشم بالاتر رود کم کم فرد به این ابزار وابسته می‌شود و بدون آن نمی‌تواند بسیاری از امور روزمره خود را انجام دهد.
3. آسیب به شبکیه در میوپی پاتولوژیک و آسیب قرنیه در کراتوکونس: بالاتر رفتن نمره چشم به صورت بیمارگونه در نزدیک‌بینی پیشرونده و قوز قرنیه پیشرفته، منجر به ایجاد آسیب دائمی در شبکیه و قرنیه چشم می‌شود.
4. محدودیت عمل چشم: در نمرات بسیار بالای چشم به علت نازک شدگی‌های شبکیه و قرنیه و بالا بودن نمره چشم بسیاری از جراحی‌های حذف عینک دچار محدودیت می‌شوند.

راهکارهای جلوگیری از بالا رفتن نمره چشم

در حال حاضر کاری با اصلاح ژن‌های مسئول نمره چشم نمی‌توان انجام داد. هرچند که تحقیقات بر روی اصلاح ژنتیک همچنان در حال انجام است. بنابراین راهکارهای ما بر روی موارد محیطی متمرکز است. جلوگیری از بالا رفتن نمره چشم به نوع نمره چشم،  سن فرد، شرایط سلامت زمینه‌ای، میزان بودجه و همکاری فرد بستگی دارد.

در افراد دیابتی اصلی‌ترین راه برای جلوگیری از تغییر نمره چشم، کنترل قند خون می‌باشد. قند خون باید در یک بازه با دامنه کم باشد تا بتوان برای فرد عینکی تجویز کرد که قابل استفاده باشد.

راهکارهای جلوگیری از بالا رفتن نمره چشم در نزدیک بینی (به ویژه میوپی پاتولوژیک)

• نور آفتاب: طبق نتایج جدیدترین تحقیقات، در معرض نور آفتاب بودن، یکی از موثرترین و مهم‌ترین فاکتورهای پیشگیری از افزایش نمره چشم نزدیک بینی در کودکان است. سعی کنید حتما روزانه کودک را به فضای باز در نور روز ببرید.
• مشاوره روش‌های کنترل نزدیک بینی: امروزه انواع روش‌های جلوگیری از افزایش نزدیک بینی در حال تجویز، تحقیق و توسعه هستند. این روش‌ها شامل قطره آتروپین با دوز پایین، لنزهای اورتوکراتولوژی (لنز شبانه یا شارژی) و عدسی‌های کنترل میوپی هستند. به تازگی عدسی‌های کنترل میوپی که با تکنولوژی پریفرال دیفوکوس ارائه می‌شوند توانسته‌اند تاییده سازمان غذا و دارو آمریکا (FDA) را دریافت کنند. انتخاب روش مناسب به سن فرد، میزان نمره و میزان پیشرفت نمره بستگی دارد. گاهی ممکن است از ترکیب دو یا سه روش استفاه کرد.
• کم کردن کارهای در فاصله نزدیک: دورتر کردن فواصل کاری نزدیک، دورتر نگه داشتن اشیا نزدیک
• انتخاب صفحات دیجیتال بزرگ‌تر مانند تبلت و لپتاپ به جای گوشی: هرچه اندازه صفحه دیجیتال بزرگتر باشد، فاصله کاری دورتر قرار می‌گیرد. به همین دلیل لپتاپ و کامپیوتر به نسبت گوشی موبایل ترجیح داده می‌شوند.
• ورزش‌های چشمی: فوکوس متناوب دور و نزدیک ، قانون ۲۰/۲۰/۲۰ (هر ۲۰ دقیقه به مدت ۲۰ ثانیه به شیئی در فاصله دور ۶ متری نگاه کنید)
• عدم کار در شرایط کم نور و تاریک: کار کردن طولانی در نور کم می‌تواند افزایش نمره نزدیک بینی را به همراه داشته باشد
• استراحت چشمی و بدنی: داشتن استراحت کافی چشم‌ها و خواب کافی
• تعذیه سالم و استفاده از رژیم غذایی حاوی ویتامین‌ها، آنتی اکسیدان‌ها، امگا ۳ برای سلامت بافت‌های چشم. این موضوع به ویژه در افراد مبتلا به نزدیک بینی پیش‌رونده و افراد دیابتی دچار رتینوپاتی برای حفظ سلامت شبکیه اهیمت دارد.

راهکارهای جلوگیری از بالا رفتن نمره چشم در قوز قرنیه:

• عدم مالش و خارش دادن چشم‌ها: خارش و مالش مداوم چشم‌ها امکان افزایش آستیگمات نامنظم در سطح قرنیه را به همراه دارد.
• حفظ رطوبت چشم‌ها و جلوگیری از خشکی چشم: می‌توانید از قطره‌های اشک مصنوعی بدون مواد نگهدارنده به صورت روزانه استفاده کنید.
• پلک زدن مداوم برای حفظ رطوبت چشم
• در صورت پیشرفت سریع و زیاد قوز قرنیه، مشاوره عمل کراس لینکیلنگ برای توقف پیشرفت بیماری

سخن پایانی

ثابت شدن نمره چشم یک فاکتور بسیار مهم در ارزیابی سلامت بینایی و نیز امکان عمل‌های حذف عینک می‌باشد. در این مقاله با دلایل ثابت نشدن نمره چشم و راهکارهای کمک به ثابت شدن نمره چشم آشنا شدید. انتخاب راهکار درمانی مناسب به نوع نمره و شدت تغییر آن بستگی دارد. یک مشاوره تخصصی با اپتومتریستی که چندین معاینه خود را نزد او داشته‌اید، شما را از نحوه تغییر نمره چشم و نیاز به جلوگیری از افزایش آن مطلع می‌کند.

نویسنده: اپتومتریست زهره محمدی، کارشناس ارشد اپتومتری