علل قرمزی چشم

قرمزی چشم یکی از شایع‌ترین علامت‌های چشمی است. علل آن از یک کم خوابی ساده تا یک عفونت چشمی یا وجود جسم خارجی در چشم متغیر هستند. هر فردی تجربه حداقل یکی از انواع قرمزی چشم را در طول زندگی خود داشته است. برخی از انواع قرمزی چشم طبیعی هستند و به دنبال تحریک چشم رخ می‌دهند. برخی دیگر نشانه یک بیماری چشمی خطرناک مانند گلوکوم هستند. اگر دچار قرمزی چشم شده‌اید و به دنبال جستجو درباره علت و درمان آن می‌گردید، همراه ما باشید. در این مقاله به بررسی علل و انواع قرمزی چشم می‌پردازیم.

قرمزی چشم چیست؟

قرمزی چشم با عناوینی مانند red eye یا pink eye نیز شناخته می‌شود. در این حالت سفیدی چشم (اسکلرا یا صلبیه) به رنگ قرمز در می‌آید. این قرمزی به علت انبساط عروق ملتحمه یا اپی اسکلرا روی می‌دهد. این متسع شدن عروق سطحی چشم باعث افزایش جریان خون در این مویرگ‌ها شده و ظاهر چشم به رنگ قرمز درمی‌آید. این نمای قرمز رنگ می‌تواند در یک یا هر دو چشم رخ دهد. قرمزی چشم یک علامت شایع و رایج در انواع بیماری‌های چشمی است. علت‌های مختلفی می‌توانند باعث ایجاد قرمزی چشم شوند. به همین دلیل قرمزی چشم یک علامت اختصاصی نیست. یعنی صرفا به یک بیماری خاص مربوط نمی‌شود. بلکه در بیماری‌ها و حالات مختلف چشمی می‌تواند .بروز کند. علائم دیگر همراه آن و معاینه چشم پزشکی منجر به تشخیص دقیق علت اصلی قرمزی چشم می‌شود. در ادامه به بررسی انواع قرمزی چشم و علل آن می‌پردازیم.

انواع قرمزی چشم

انواع قرمزی چشم می‌تواند به علل زیر رخ دهد:

انواع کونژونکتیویت: التهاب ملتحمه یا کونژونکتیویت یکی از بیماری‌های رایج چشمی است که علامت اصلی در آن قرمزی چشم است. بعد از ورود هرگونه عامل بیماری‌زا به داخل چشم واکنش سیستم ایمنی برای دفع این عفونت‌ها صورت می‌گیرد. در نتیجه این واکنش عروق ملتحمه گشاد می‌شوند تا جریان خون بیشتری برای انتقال گلبول‌های سفید به ناحیه آلوده صورت بگیرد. انواع عفونت‌های باکتریایی، ویروسی و التهاب آلرژیک ملتحمه باعث ایجاد قرمزی چشم می‌شوند. علائم دیگری مانند وجود ترشحات چرکی، سوزش چشم، خارش چشم و … متمایز کننده انواع کونژونکتیویت می‌باشد. عفونت‌های کم خطر معمولا خود به خود یا با درمان موضعی برطرف می‌شوند. موارد مزمن یا همراه با تاری دید و درد چشم باید تحت معاینه چشم قرار گیرند.

تحریک فیزیکی و جسم خارجی: ورود هر گونه جسم خارجی به چشم باعث قرمزی چشم می‌شود. این جسم خارجی می‌تواند گرد و غبار محیط، حشرات یا اصابت اجسام خارجی کوچک به چشم باشد. به یاد داشته باشید که برخورد هر عامل بیرونی به فضای استریل چشم به صورت طبیعی باعث تحریک واکنش‌های ایمنی در چشم می‌شود.

تحریک شیمیایی: برخورد مواد شیمیایی به چشم می‌تواند باعث قرمزی چشم شود. مواد ضدعفونی‌کننده، شوینده‌ها، مواد آرایشی، بخارات مواد شیمیایی و … جزء این موارد هستند. اتساع عروق سطحی چشم هم به صورت واکنش دفاعی برای دفع عامل خارجی صورت می‌گیرد و هم در اثر قدرت سوزش مواد شیمیایی رخ می‌‌دهد. احتمالا شما هم تجربه قرمزی چشم بعد از ورود به آب استخر یا وارد شدن شامپو به چشمان خود را دارید. اما همه مواد شیمیایی به این بی‌خطری نیستند. در صورتی که ماده شیمیایی قلیایی مانند ضدعفونی کننده‌ها با چشم برخورد داشته باشد، قبل از هر اقدام درمانی باید سطح چشم را با آب سرد فراوان شستشو دهید.

خراش و آسیب به قرنیه: هر گونه خراش سطحی یا عمقی در قرنیه و وجود اجسام خارجی در آن منجر به قرمزی چشم همراه با درد فراوان و فوتوفوبی(ترس از نور) می‌گردد. خراش‌های قرنیه به معاینه چشم برای بررسی و درمان نیاز دارند.

بلفاریت و بیماری‌های پلک: انواع عفونت‌ها و التهاب‌های لبه پلک و غدد موجود در آن می‌تواند باعث ایجاد نمای قرمزی چشم شود. این عفونت‌ها با ایجاد خشکی چشم و کاهش رطوبت رسانی به سطح آن باعث تحریک چشم و قرمزی می‌شوند. در بلفاریت یا شوره مژه، شوره‌های با اندازه‌های ریز تا درشت در لبه پلک و ریشه مژه‌ها وجود دارند. وارد شدن این شوره‌ها به داخل چشم باعث تحریک دائمی چشم و احساس جسم خارجی و ایجاد قرمزی چشم می‌شود.

گلوکوم زاویه بسته حاد: یکی از خطرناک‌ترین قرمزی چشم ناشی از افزایش فشار چشم به صورت ناگهانی می‌باشد. در این حالت قرمزی چشم همراه با تاری دید و حتی حالت تهوع و استفراغ می‌باشد. گلوکوم زاویه بسته حاد یکی از اورژانس‌های چشمی است که بلافاصله باید تحت درمان قرار گیرد.

کراتیت در اثر تابش آفتاب یا منابع اشعه UV: مواجه طولانی با اشعه ماورابنفش نور آفتاب و نیز اشعه‌های مصنوعی تولید شده در جوشکاری باعث ایجاد نمای قرمزی چشم می‌شود. قرمزی چشم به دنبال جوشکاری یکی از علائم رایج در افراد جوشکار یا کسانی که بدون محافظ چشم با نور جوشکاری مواجه شده‌اند می‌باشد. اگر با آسیب قرنیه همراه نباشد معمولا به صورت خود به خود پس از چند روز برطرف می‌شود.

خشکی چشم: خشکی چشم که امروزه به یکی از شایع‌ترین بیماری‌های چشمی تبدیل شده است می‌تواند باعث قرمزی شود. اگر تقریبا همیشه چشمان شما قرمز است و همراه با آن دچار سوزش و اشک‌ریزش هستید، خشکی چشم یکی از گزینه‌های اصلی علت قرمزی چشم محسوب می‌شود.

کم خوابی و بی خوابی: کمبود خواب به طور قطع می‌تواند باعث قرمزی چشم شما شود. اگر بعد از یک دوره کم خوابی دچار قرمزی چشم شده‌اید، یک خواب کامل و استراحت خوب می‌تواند رنگ اصلی چشمان شما را برگرداند.

خستگی چشمی و کار چشمی زیاد: کار چشمی زیاد مانند ساعات طولانی کار با سیستم یا مطالعه و … می‌تواند باعث فشار آوردن بر مویرگ‌های ملتحمه و ایجاد نمای چشم قرمز گردد.

اپی اسکلریت: اپی اسکلرا یک لایه نازک روی سفیدی چشم است که دارای عروق و مویرگ است. هر عاملی که باعث التهاب این لایه شود یک تصویر قرمزی چشم ایجاد می‌کند. معمولا عواملی مانند خستگی عمومی، خستگی چشمی و کم خوابی می‌تواند باعث التهاب این لایه شوند.

خونریزی زیر ملتحمه‌ای: هر چند که خونریزی زیر ملتحمه‌ای به عنوان یکی از انواع قرمزی چشم شناخته می‌شود، اما ظاهر آن کمی متفاوت تر است. در خونریزی زیر ملتحمه ای عروق فقط متسع نمی‌شوند بلکه دچار نشت خون می‌شوند. در این حالت مقداری خون از مویرگ‌های ملتحمه به بیرون نشت می‌کند و این نشت خون منجر به ایجاد یک نمای قرمز پر رنگ و یکنواخت در سفیدی چشم می‌شود. خون ریزی زیر ملتحمه ای یک حالت شایع به ویژه در افراد مسن و افراد با سابقه فشار خون بالا می‌باشد.

مصرف الکل، مواد مخدر و برخی داروهای سیستمیک: مصرف الکل و هرگونه مواد مخدر با ایجاد قرمزی چشم همراه است. این مواد باعث اتساع عروق سطحی چشم و نمای Red Eye می‌گردند. همچنین مصرف برخی داروهای درمانی برای بیماری اعصاب و روان، داروهای فشار خون و … نیز می‌تواند باعث ایجاد نمای قرمزی چشم گردد.

یووئیت: یووه‌آ لایه میانی چشم و تشکیل شده از عنبیه، مشیمیه و جسم مژگانی است. یووئیت به هرگونه التهاب در این لایه‌های داخلی چشم اطلاق می‌شود. یووئيت نیز یکی دیگر از حالت‌های خطرناک قرمزی چشم است. در یووئیت قرمزی چشم با ترس از نور و درد چشم همراه است.

لنز تماسی: استفاده از لنز تماسی به ویژه در افراد با چشمان حساس یا مبتلا به خشکی چشم می‌تواند از طریق تحریک چشم و تشدید خشکی چشم باعث قرمزی چشم گردد. البته انواع لنز تماسی نرم، سخت و اسکلرال در ایجاد قرمزی چشم متفاوت هستند. معمولا لنزهای نرم به علت تشدید خشکی چشم و لنزهای‌هارد به علت تحریک چشم با لبه‌های لنز علت اصلی قرمزی چشم همراه با لنز تماسی هستند. تحریک چشم می‌تواند به علت خود لنز یا حساسیت چشم به مواد موجود در محلول‌های شستشو لنز رخ دهد. خشکی چشم، استفاده بیش از حد مقرر از لنز تماسی، خوابیدن با لنز و استفاده از لنز نامرغوب یا تاریخ گذشته باعث تشدید قرمزی چشم در استفاده از لنز تماسی می‌شوند.

علت قرمز شدن ناگهانی چشم

قرمز شدن ناگهانی چشم می‌تواند علل مختلفی داشته باشد. ممکن است یک جسم خارجی وارد چشم شده باشد یا نشانه‌ای از شروع یک عفونت باکتریایی چشم بعد از سرماخوردگی باشد. اما عوامل خطرناک‌تر دیگری نیز می‌توانند باعث قرمز شدن ناگهانی چشم شوند. یکی از خطرناک‌ترین علل قرمزی چشم ناگهانی نوعی از آب سیاه یا گلوکوم به نام گلوکوم زاویه بسته حاد می‌باشد. دقت داشته باشید که قرمزی چشم همیشه یک علامت تنها و اختصاصی نیست، بلکه همراه با علائم دیگری بروز می‌کند. ممکن است در خشکی چشم همراه با سوزش و اشک‌ریزش باشد. در کونژونکتیویت‌های آلرژیک همراه با خارش زیاد چشم است. در گلوکوم زاویه حاد بسته قرمزی چشم همراه با تاری دید، درد شدید چشم و حتی حالت تهوع است. اگر قرمزی ناگهانی چشم همراه با تاری دید و درد شدید چشم باشد یکی از اورژانس‌های چشم بوده و باید در اسرع وقت مورد معاینه تخصصی قرار بگیرد.

چه موقع قرمزی چشم خطرناک است؟

اگر قرمزی چشم شما بعد از کم خوابی یا خستگی رخ داده است جای نگرانی نیست. با استراحت و اصلاح سبک زندگی قرمزی چشم رفع می‌شود. اکثر موارد قرمزی چشم کم خطر و بی‌خطر هستند. اما مواردی نیز هستند که می‌توانند نشانه‌ای از یک حالت خطرناک باشند. به طور کلی هر نوع قرمزی چشم که با علائم زیر همراه باشد خطرناک است و به معاینه چشم نزد متخصص چشم پزشک نیاز دارد:

• تاری دید و کاهش دید در یک یا هر دو چشم
• درد چشم که می‌تواند متوسط یا شدید باشد
• ترس از نور (فوتوفوبیا): حالتی است که در آن فرد نمی‌تواند در مقابل نور چشمان خود را باز نگه دارد.
• سردرد، سرگیجه، حالت تهوع و استفراغ
• طولانی شدن قرمزی چشم که در مدت بیش از یک هفته هیچ بهبودی نیافته باشد
• ترشحات چشمی غلیظ در رنگ‌های زرد چرکی، سفید شیری و سبز

درمان علمی و خانگی قرمزی چشم

درمان قرمزی چشم ابتدا باید با رفع علت آن صورت گیرد.

• اگر قرمزی چشم شما به علت خستگی عمومی یا خستگی چشم رخ داده است یک استراحت کافی و کامل می‌تواند درمان ساده آن باشد.
• اگر قرمزی چشم ناشی از خشکی چشم است می‌توانید از انواع قطره‌های اشک مصنوعی برای افزایش رطوبت رسانی به سطح چشم خود استفاده کنید. این قطره‌ها بدون نسخه پزشک نیز قابل تهیه هستند. قطره‌های اشک مصنوعی روزانه به علت نداشتن مواد نگهدارنده انتخاب بهتری هستند.
• اگر به کونژنکتیوت آلرژیک و حساسیت چشمی بهاره مبتلا هستید، در کنار استفاده از قطره‌های چشمی درمانی کمپرس سرد می‌تواند نقش مهمی در رفع قرمزی چشم داشته باشد.
• برای جلوگیری از تشدید کونژونکتویت‌های چرکی، شستشو مرتب چشم‌ها را رعایت کنید.
• اگر به سرماخوردگی یا هر بیماری عفونی دیگر مبتلا شده‌اید، ممکن است چشمان شما هم به زودی علائمی مانند قرمزی چشم، سوزش و سنگینی چشم را نشان دهند. از تماس زیاد دستان آلوده خود با چشم‌ها اجتناب کنید. به طور روزانه چشمان خود را با آب و شامپو مخصوص چشم بشویید. در این مورد استفاده از آب گرم برای شستشو و نیز کمپرس گرم برای خروج ترشحات چرکی درمان خانگی مناسب خواهد بود.
• اگر یک ماده شیمیایی به چشم شما برخورد کرده است قبل از هر چیز چشم‌ها را با آب فراوان شستشو دهید.
• درمان بیماری‌های زمینه‌ای چشمی که باعث ایجاد قرمزی چشم می‌شوند ضروری است. این بیماری‌ها شامل بلفاریت، عفونت و التهاب‌های پلکی، خشکی چشم، انواع کونژونکتیویت‌ها و … می‌باشد.
• انواع قطره‌های موضعی چشم بسته به علت ایجاد قرمزی چشم پس از معاینه چشم و به دستور چشم پزشک تجویز می‌شوند. این قطره‌ها می‌توانند انواع آنتی باکتری‌ها، آنتی ویروس، داروهای کورتون و مسکن، تنگ کننده‌های عروقی، لوبریکنت‌ها و … باشند.

نویسنده: اپتومتریست زهره محمدی، کارشناس ارشد اپتومتری