نشانه های ضعیف شدن چشم در کودکان

کودکان به ویژه در سنین پایین تر قادر به ابراز دقیق احساسات و مشکلات خود نیستند.کودک، درکی از دید واضح یا تار ندارد. آن‌ها نمی‌دانند که آیا تار می‌بینند یا آنچه که می‌بینند طبیعی است. کودکانی که با نقص های ژنتیکی یا بدو تولد بینایی مانند ضعیفی چشم بالا، کوررنگی و … به دنیا آمده‌اند اصلا متوجه این نقص در بینایی خود نیستند. اینجاست که اهمیت معاینات چشمی کودکان و توجه به علائم و نشانه ها بسیار مشخص می‌گردد. آیا می‌دانید چه نشانه هایی می‌تواند علامت ضعیف بودن چشمان کودکان باشد؟ آیا برای شما پیش آمده که با مشاهده یکی از این علائم، به ضعیف شدن چشم کودک مشکوک شوید؟ در این مقاله با ما همراه باشید تا با نشانه های ضعیف شدن چشم در کودکان آشنا شوید.

ضعیفی چشم کودکان

ضعیفی چشم در کودکان امری رایج است. هر نوزادی که به دنیا می‌آید دارای مقادیر بالایی از ضعیفی چشم می‌باشد. این میزان ضعیفی همراه با رشد کودک، کاهش می‌یابد. دید نوزاد روز به روز بهتر می‌شود. مهارت های بینایی شامل حرکات چشمی، دید عمق و … از ۴ ماهگی به بعد پیشرفت چشم گیری پیدا کرده و رو به بهبود می‌روند. چشم ها و سیستم بینایی در یک فرآیند ۶ ساله به چشم یک انسان بالغ نزدیک می‌شود. به این فرآیند امتروپیزیشن گفته می‌شود. فرآیندی که در پایان آن انتظار داریم دید یک کودک را به دید کامل و نرمال مشابه یک انسان بالغ برساند. اما این اتفاق برای همه کودکان به این شیوه طبیعی پیش نمی‌رود. کودکان بسیاری هستندکه به علت زمینه ژنتیکی یا در اثر عوامل محیطی دچار ضعیفی چشم هستند.

دو دوره در فرآیند رشد سیستم بینایی در کودکان وجود دارد که اهمیت حیاتی دارد. از بدو تولد تا یک سالگی دوره بحرانی نام دارد. علت بحرانی بودن این دوره آن است که هر عاملی که در این بازه مانع دید کودک شود، می‌تواند اثرات ماندگار و همیشگی بر بینایی کودک باقی بگذارد. مواردی مانند آب مروارید نوزادان، کدورت های قرنیه، افتادگی پلک شدید و ضعیفی های چشم بالا از این دسته هستند. از یک تا ۶ سالگی دوره حساس رشد بینایی نام دارد. عوامل خطر در این دوره اگر اصلاح و درمان نگردد، می‌تواند منجر به آسیب های جبران ناپذیر بر بینایی گردد. به عنوان مثال، شماره چشم بالا در سنین کودکی می‌تواند باعث ایجاد امبلیوپیا یا تنبلی چشم گردد.

با توجه به اینکه کودکان قادر به بیان صحیح علائم خود مانند تاری دید، دوبینی، سردرد و… نیستند، بسیار اهمیت دارد که معاینات روتین آن ها در این دو دوره بحرانی و حساس جدی گرفته شود. اولین معاینه چشم یک نوزاد در روزهای پس از تولد و سپس در ۶ ماهگی صورت می‌گیرد. در صورت طبیعی بودن چشم ها،  معاینه بعدی کودک در ۲ سالگی و پس از آن هر سال یکبار تا ۶ سالگی انجام می‌شود. این معاینات برای رصد کردن روند طبیعی امتروپیزشن می‌باشد.

علائم ضعیف شدن چشم کودک

بسیار مهم است که والدین علاوه بر معاینات روتین، به برخی نشانه ها که حاکی از ضعیف شدن یا ضعیف بودن چشمان کودک است توجه کنند . در ادامه برخی از این نشانه ها را بیان می‌کنیم. شما می‌توانید با مشاهده علائم ضعیف شدن چشم متوجه تغییر در روند رشد بینایی کودک خود شوید. اما توجه داشته باشید که همیشه ضعیفی چشم در کودکان دارای نشانه و علائم نیست. ممکن است یک کودک دارای ضعیفی بالا باشد و هیچ یک از علائم زیر را نداشته باشد و والدین متوجه ضعیفی چشمان او نشوند. با توجه به انعطاف پذیری عصبی بالا و قدرت بالای کودکان در عادت کردن، ممکن است آن‌ها پس از مدتی به بسیاری از اختلالات بینایی عادت می‌کنند.

·        افتادن های پی در پی: برخی از والدین با مشاهده افتادن های مداوم و بی دلیل کودک به وجود ضعیفی چشم یا اختلال بینایی شک می‌کنند. بله، برخی نمرات بالای ضعیفی و انحرافات چشمی می تواند باعث برهم زدن تعادل کودک در هنگام حرکت و دویدن شود.

·        کوچک کردن و تنگ کردن چشم ها هنگام تماشای تلویزیون یا کار چشمی: این حالت به صورت ناخودآگاه در افرادی که دچار ضعیفی چشم هستند رخ می‌دهد. با تنگ کردن و کوچک کردن چشم ها، عمق فوکوس چشم ها افزایش می‌یابد و فرد کمی واضح تر می‌بیند. در کودکان این حالت برای واضح دیدن، می‌تواند تبدیل به یک عادت ‌شود.

·        نزدیک گرفتن اشیا به چشم ها یا جلو رفتن برای دیدن تلویزیون: در کودکانی که دارای ضعیفی نزدیک بینی هستند، کودک در دیدن اشیا دور مشکل دارد. پس به صورت خودکار اشیا را به چشمان خود نزدیک می‌کند یا خودش جلو می‌رود تا بهتر ببیند. البته این علامت ممکن است در سایر ضعیفی های چشم هم دیده شود.

·        عدم علاقه و توجه به کارهای چشمی: در حالت طبیعی، دیدن مانند نفس کشیدن باید یک فرآیند ساده و لذت بخش باشد. در یک شرایط طبیعی، ما بدون آنکه تلاش چندانی کنیم و  متوجه باشیم نفس می‌کشیم و می‌بینیم. اما برای افراد و کودکانی که دارای اختلالات بینایی هستند، ‌این فرآیند دیدن به راحتی و لذت انجام نمی‌گیرد. در کودکانی که دچار اختلالات دید دوچشمی، انحرافات چشمی (پنهان یا آشکار) و ضعیفی چشم در یک یا هر دو چشم هستند، دیدن می‌تواند همراه با خستگی و چشم درد باشد. این کودکان، به ویژه در انجام کارهای چشمی در فاصله نزدیک ممکن است چشم درد، سردرد و گرفتگی اطراف چشم را تجربه کنند. همین باعث می‌شود که از علاقه آن‌ها نسبت به انجام این کارها کم شود. آن‌ها می‌توانند این علائم را داشته باشند حتی بدون اینکه خودشان بدانند یا آن را به زبان بیاورند. تنها واکنشی که در پاسخ به این وضعیت انجام می‌دهند ممکن است کناره گیری کردن از کار چشمی باشد. ممکن است خیلی زود از نقاشی کردن، نوشتن یا خواندن خسته شوند و دفتر و .. را کنار بگذارند.

·        کج کردن سر یا گردن برای بهتر دیدن: ناهماهنگی عضلات چشمی و برخی ضعیفی های چشم می‌تواند باعث این نشانه گردد. کودک به صورت ناخودآگاه سر یا گردنش را به سمت زاویه‌ای کج می‌کند که در آن دید راحت تر و بهتری را تجربه می‌کند.

·        مالش و خارش مداوم چشم ها: کودک با مالش دادن یا خارش چشم سعی در رفع خستگی چشم ها دارد. خستگی که ممکن است در اثر ضعیفی چشم به وجود آمده باشد. این نشانه، زمانی مهم است که به صورت مداوم و تکرار شونده صورت می‌گیرد.

·        پلک زدن زیاد:پلک زدن های مداوم و زیاد می تواند یک نشانه از ضعیف شدن چشم، خشکی چشم یا سایر اختلالات بینایی باشد.

·        هماهنگی ضعیف دست و چشم: هماهنگی دست و چشم یکی از نشانه های یک سیستم بینایی پیشرفته و طبیعی است.وجود اختلالات بینایی می‌تواند این هماهنگی دست و چشم را برهم زده یا کاهش دهد. در بازی هایی که نیاز به هماهنگی چشم و دست دارد، به رفتار بینایی کودک خود دقت کنید. آیا (به نسبت سن کودک) می‌تواند بین توپی که می‌بیند و دستی که برای گرفتن آن دراز می‌کند هماهنگی ایجاد کند؟

·        مشکل در خواندن و نوشتن: کودکانی که در سنین خواندن و نوشتن قرار دارند، ممکن است در نوشتن خطوط را گم کنند. روی خطوط نمی‌نویسند و کلمات را داخل هم می‌نویسند. ضعیفی های چشم، مشکلات حرکتی چشم ها و مشکلات مربوط به تطابق چشم می‌تواند باعث ایجاد این نشانه ها گردد.

·        بستن یکی از چشم ها: برخی کودکان که دارای ضعیفی های چشم نابرابر در چشم ها یا انحرافات پنهان هستند، گاهی برای بهتر دیدن ناچار به بستن یکی از چشم ها هستند. ممکن است این بستن چشم در مواجهه با نور آفتاب یا هر منبع نوری دیگر رخ دهد.

·        مشکل در تمرکز در انجام کارهای نزدیک: انجام کارهای چشمی در فاصله نزدیک نیاز به تطابق و تقارب چشمی و هماهنگی این سیستم دارد. مشکلات تطابقی و تقاربی می‌تواند باعث شود که کودک تمرکز خود را در کار نزدیک از دست دهد. این مشکلات ممکن است در اثر ضعیفی های چشم یا به صورت مجزا از آن به وجود بیایند.

آیا ضعیفی چشم کودک قابل درمان است؟

پاسخ این سوال به دو مورد بستگی دارد. به نوع و میزان ضعیفی چشم و منظور شما از درمان ضعیفی چشم. انواع عیوب انکساری چشم که باعث ضعیفی چشم کودکان می‌شوند شامل دوربینی، نزدیک بینی و آستیگماتیسم هستند. معمولا ضعیفی نزدیک بینی اگر در کودکی شروع شود و دارای زمینه ارثی باشد، به سمت افزایش نمره و ضعیفی چشم پیش می‌رود. با تحقیقات دانشمندان علوم بینایی در سالهای اخیر روش هایی برای کنترل پیشرفت نزدیک بینی معرفی و ارائه شده است. در یک مقاله به طور مفصل به این روش های کنترل  نزدیک بینی (میوپیا) خواهیم پرداخت. در مورد ضعیفی دوربینی (هیپروپیا) ممکن است مقداری از نمره با افزایش سن کودک کاهش یابد.

منظور ما از درمان ضعیفی چشم، برطرف کردن ضعیفی چشم نیست. زیرا روشی برای برطرف کردن آن وجود ندارد. حتی عمل های جراحی ضعیفی چشم نیز صرفا برای اصلاح عیوب انکساری به کار می‌روند. منظور از درمان ضعیفی چشم کودک، در قدم اول ایجاد دید کامل و واضح با روش های اصلاح ضعیفی می‌باشد. هر کودکی صرف نظر از نوع و میزان ضعیفی چشم، این حق را دارد که بتواند از تمام ظرفیت بینایی خود استفاده کند و جهان پیرامونش را واضح و راحت ببیند. پس از آن تلاش محققان برای ابداع روش هایی برای کنترل پیشرفت ضعیفی چشم می‌باشد. با توجه به سبک زندگی جدید که کودکان را در معرض ایجاد ضعیفی چشم قرار داده است، ما نیاز داریم تا بتوانیم جلوی افزایش نمره چشم کودکان را بگیریم. چشم کودک باید ابتدا تحت یک معاینه کامل بینایی نزد اپتومتریست یا چشم پزشک حاذق قرار بگیرد. سپس نوع و میزان ضعیفی مشخص گردد. پس از آن اپتومتریست یا چشم پزشک به شما خواهد گفت که آیا این نوع ضعیفی تا چه میزان قابل درمان می‌باشد.

شماره چشم بالا در کودکان

شماره چشم بالا در کودکان می‌تواند یکی از عوامل برهم زننده رشد سیستم بینایی باشد. نمره بالا در صورت عدم اصلاح با عینک می‌تواند باعث ایجاد تنبلی چشم گردد. در مقاله تنبلی چشم و راه های درمان آن به انواع تنبلی چشم اشاره شده است. یکی از شایع ترین نوع تنبلی چشم، تنبلی چشم ناشی از شماره چشم بالا در کودکان است. تنبلی چشم به معنی این است که به علت عدم ارتباط چشم و مغز در دوره حساس و بحرانی رشد بینایی، حتی با اصلاح نمره چشم هم دید بلافاصله کامل نمی‌شود. روش های مختلفی برای درمان تنبلی چشم وجود دارد. اما قبل از هرچیز باید شماره چشم بالا اصلاح گردد تا کودک بتواند دید واضح را تجربه کند. سپس ارتباط چشم و مغز تقویت شده تا به مرور دید کامل شود.

در اغلب موارد شماره چشم بالا در کودکان زمینه ارثی دارد. اما به خاطر داشته باشید برای داشتن زمینه ارثی نمره چشم، لازم نیست که حتما یکی از والدین کودک دارای شماره چشم بالا باشند. بلکه ترکیب ژنتیکی این والدین و ذخیره زنتیکی آن‌ها از والدین شان، همه در به ارث بردن ژن های حامل نمره چشم دخیل می‌باشد. پس اگر شما و همسرتان بدون نمره چشم هستید به این معنی نیست که فرزند شما نباید شماره چشم بالا داشته باشد. همچنین با تغییرات زیادی که در سبک زندگی جدید ایجاد شده است، کودکان در معرض افزایش چشمگیر مواجه با صفحات دیجیتال و کارهای نزدیک هستند. آن‌‌ها اغلب در محیط های بسته و کوچک زندگی می‌کنند. این‌ عوامل می‌تواند باعث ایجاد ضعیفی های چشم اکتسابی گردد. علائم و نشانه های ضعیف شدن چشم کودک را به یاد داشته باشید و معاینات دوره‌ای چشمان فرزند خود را جدی بگیرید.